Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

अत्र भूमितले विप्र सर्वेषां तीर्थमुत्तमम् । अल्पकालेन सन्तुष्टिं यत्र याति महेश्वरः । वासुदेवोऽथवा ब्रह्मा ह्येतच्छीघ्रं वदस्व मे

atra bhūmitale vipra sarveṣāṃ tīrthamuttamam | alpakālena santuṣṭiṃ yatra yāti maheśvaraḥ | vāsudevo'thavā brahmā hyetacchīghraṃ vadasva me

Wahai Brāhmaṇa, di bumi ini, yang manakah tīrtha yang paling utama antara semua tīrtha, tempat di mana dalam waktu yang singkat Maheśvara, atau Vāsudeva, atau Brahmā berkenan dan reda? Katakanlah kepadaku dengan segera.

अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
भूमितलेon the earth’s surface
भूमितले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः तलम् = surface of the earth)
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
तीर्थम्a sacred ford/pilgrimage place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
उत्तमम्best; supreme
उत्तमम्:
Karta (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तीर्थम् इति विशेषणम्
अल्पकालेनin a short time
अल्पकालेन:
Karana (Means/करण)
TypeNoun
Rootअल्प (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थे (अल्पः कालः)
सन्तुष्टिम्satisfaction; contentment
सन्तुष्टिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसन्तुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)
यातिgoes; attains
याति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महेश्वरःMaheśvara (Śiva)
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; कर्मधारय (महान् ईश्वरः)
वासुदेवःVāsudeva (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
वासुदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
अथवाor
अथवा:
Samuccaya/Vikalpa (Connector/समुच्चय-विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
हिindeed
हि:
Prayojaka-nipata (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन-द्वितीया (accusative used adverbially)
वदस्वtell; speak
वदस्व:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेto me; for me
मे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative singular enclitic)

The king/ruler addressing Vasiṣṭha

Tirtha: Sarvottama Tīrtha (unnamed in this verse)

Type: kshetra

Scene: The king earnestly questions Vasiṣṭha, gesturing toward the earth as if seeking the single सर्वोत्तम tīrtha; above, subtle iconographic hints of Śiva, Viṣṇu, and Brahmā as witnesses.

V
Vasiṣṭha
M
Maheśvara
V
Vāsudeva
B
Brahmā

FAQs

Pilgrimage is sought as a swift path to divine grace; the seeker asks for the most efficacious sacred place.

The verse asks for the सर्वोत्तम tīrtha but does not name it; identification follows in subsequent verses.

No specific rite is stated; the focus is on choosing a tīrtha that grants quick divine satisfaction.