Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

एतैस्तत्र कृतं सर्वैर्देवि प्रायोपवेशनम् । अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रासादे तत्र निर्मुक्ताः प्राणैर्यांति ममांतिकम्

etaistatra kṛtaṃ sarvairdevi prāyopaveśanam | api kīṭapataṃgā ye paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ | prāsāde tatra nirmuktāḥ prāṇairyāṃti mamāṃtikam

Wahai Dewi, semua ini telah melakukan prāyopaveśa (nazar berpuasa hingga mati) di sana. Bahkan serangga dan rama-rama malam, ternakan, burung, dan binatang liar—jika mereka melepaskan nafas hayat di sana, di dalam prāsāda suci itu—mereka datang ke hadirat-Ku sendiri.

एतैःby these
एतैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; सर्वनाम (by these)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (there)
कृतम्done, performed
कृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘done/performed’
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
प्रायोपवेशनम्fasting unto death (prāyopaveśana)
प्रायोपवेशनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राय (अव्यय/प्रातिपदिक) + उपवेशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘प्रायः उपवेशनम्’/‘प्रायोपवेशनम्’ = प्रायशः मरणपर्यन्तं उपवेशन-रूपं अनशनम् (fast unto death)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अतिशयार्थक-निपात (even/also)
कीटपतंगाःinsects and moths
कीटपतंगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकीट (प्रातिपदिक) + पतंग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (insects and moths/flies)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (who)
पशवःanimals
पशवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
पक्षिणःbirds
पक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
मृगाःdeer, wild animals
मृगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
प्रासादेin the palace/temple
प्रासादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (there)
निर्मुक्ताःreleased, freed
निर्मुक्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्-√मुच् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘released/let go’
प्राणैःwith (their) life-breaths
प्राणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
यान्तिgo, attain
यान्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम (of me)
अन्तिकम्near (to), presence
अन्तिकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘अन्तिकम्’ (near presence)

Śiva (implied, addressing Pārvatī)

Type: kshetra

Listener: Pārvatī

Scene: A temple prāsāda where diverse beings—moths circling lamps, birds on eaves, cattle at the courtyard, forest animals at the threshold—are shown departing life and moving as subtle lights toward Śiva’s radiant presence; gaṇas appear as guides.

Ś
Śiva
P
Pārvatī
S
Suparṇākhya
Ś
Śrīhāṭakeśvara-kṣetra
P
Prāyopaveśa

FAQs

The tīrtha’s sanctity is portrayed as so intense that even non-human beings dying there are said to reach Śiva’s presence.

Suparṇākhya, especially its prāsāda (temple precinct) within Śrīhāṭakeśvara-kṣetra.

Prāyopaveśa—religiously resolved fasting unto death—performed at the sacred spot.