Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

मृगलिप्सुर्वने तस्मिन्भ्रममाण इतस्ततः । श्रमार्तो वृषराशिस्थे भास्करे दिनमध्यगे

mṛgalipsurvane tasminbhramamāṇa itastataḥ | śramārto vṛṣarāśisthe bhāskare dinamadhyage

Dengan hasrat memburu buruan, baginda merayau ke sana ke mari di rimba itu. Ketika matahari berada di tengah hari dalam rasi Vṛṣabha (Taurus), baginda menjadi letih lesu kerana penat.

मृग-लिप्सुःdesiring to catch deer
मृग-लिप्सुः:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृग (प्रातिपदिक) + लिप्सु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुषः (मृगं लिप्सुः = desiring deer); पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्; nominative singular; विशेषणम्
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-शब्दः; नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular
भ्रममाणःwandering
भ्रममाणः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्तः (present active participle); पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्
इतस्from here
इतस्:
Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्ययम्; दिशावाचक-अव्ययम् (ablatival adverb)
ततःfrom there
ततः:
Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; दिशावाचक-अव्ययम्
श्रम-आर्तःdistressed by fatigue
श्रम-आर्तः:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रम (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (श्रमेन आर्तः); पुल्लिङ्गे, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचनम्; nominative singular; विशेषणम्
वृष-राशि-स्थेbeing in the sign of Taurus
वृष-राशि-स्थे:
Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृष + राशि + स्थ (प्रातिपदिके)
Formसप्तमी-तत्पुरुषः/उपपदसमासः (वृषराशौ स्थः); नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular agreeing with भास्करे
भास्करेwhen the sun
भास्करे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular
दिन-मध्य-गेat midday
दिन-मध्य-गे:
Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिन + मध्य + ग (प्रातिपदिके)
Formसप्तमी-तत्पुरुषः (दिनस्य मध्ये गः); पुल्लिङ्गे, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचनम्; locative singular agreeing with भास्करे

Sūta

Type: kshetra

Scene: The king, intent on hunting, wanders through dense forest; the sun blazes at zenith, heat shimmering; his posture shows fatigue—lowered shoulders, loosened grip on bow—foreshadowing a turn from violence to reverence.

S
Sahasrārjuna (implied)
B
Bhāskara (Sun)

FAQs

Worldly pursuits (like hunting) lead to fatigue and dependence, setting the stage for dharma expressed through hospitality and restraint.

No new tīrtha is named; the forest setting is part of the Hāṭakeśvara-kṣetra narrative region.

None; it provides narrative and astrological time context.