Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तस्माद्व्रतं प्रणष्टं मे चातुर्मास्यसमुद्भवम् । तेन शप्तोऽसि राजेंद्र मया कोपेन सांप्रतम्

Transliteration

tasmādvrataṃ praṇaṣṭaṃ me cāturmāsyasamudbhavam | tena śapto'si rājeṃdra mayā kopena sāṃpratam

Translation

Oleh itu, nazar Cāturmāsya yang lahir daripadaku telah musnah. Maka, wahai raja yang terbaik, sekarang engkau dikutuk olehku dalam kemarahan.

Word by Word

• तस्मात्: therefore, from that reason
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निपात/सम्बन्ध-निर्देशक), अपादानार्थे ‘तस्मात्’ = ‘अतः/इस कारण से’

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. sg.)

• प्रणष्टम्: lost, destroyed
• प्रणष्टम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-नश् (धातु) → प्रणष्ट (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘नष्ट’ = destroyed/lost

• मे: my, of me
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Gen. sg.)

• चातुर्मास्य-समुद्भवम्: arising from the Cāturmāsya (four-month observance)
• चातुर्मास्य-समुद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘चातुर्मास्यस्य समुद्भवः’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; व्रतम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• तेन: by that, because of that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.)

• शप्तः: cursed
• शप्तः: Pradhana-kriya-puraka (Predicate complement/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: शप् (धातु) → शप्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘शप्तः’ = cursed

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन (2nd sg.)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Voc. sg.)

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.)

• कोपेन: with anger
• कोपेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Instr. sg.)

• साम्प्रतम्: now, at present
• साम्प्रतम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण)

Speaker

Durvāsā

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant, austere sage (Durvāsā) declares that his Cāturmāsya vow has been ruined and, in anger, pronounces a curse upon a king who stands with folded hands amid a sacred landscape suggestive of a tīrtha.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Rājā
• Cāturmāsya
• Vrata
• Śāpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual vows are treated as sacred commitments; their disruption is portrayed as a serious breach with karmic consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The curse is part of a tīrtha-māhātmya storyline; the verse itself foregrounds the vow’s sanctity rather than a location.

What ritualistic prescription is mentioned?

It implicitly reinforces strict observance of Cāturmāsya-related vows to avoid loss of merit and resulting penalties.