Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

अथाषाढस्य संप्राप्ते द्वितीयादिवसे शुभे । कृष्णपक्षे सहस्राक्षं स्वयमेव बृहस्पतिः । प्रोवाच वचनं श्लक्ष्णं बाष्पव्याकुल लोचनम्

athāṣāḍhasya saṃprāpte dvitīyādivase śubhe | kṛṣṇapakṣe sahasrākṣaṃ svayameva bṛhaspatiḥ | provāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ bāṣpavyākula locanam

Kemudian, apabila tiba hari kedua yang mulia dalam bulan Āṣāḍha pada paruh gelap (Kṛṣṇa-pakṣa), Bṛhaspati sendiri berkata-kata lembut kepada Sahasrākṣa (Indra), dengan mata yang berkaca-kaca oleh air mata.

अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)
आषाढस्यof Āṣāḍha (month)
आषाढस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआषाढ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
संप्राप्तेwhen (it) had arrived
संप्राप्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण; सति-सप्तमी)
TypeAdjective
Rootसम्+प्र+आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त/क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
द्वितीयादिवसेon the second day
द्वितीयादिवसे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वितीया+दिवस (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुषः (द्वितीयायाः दिवसः)
शुभेauspicious
शुभे:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरणविशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘दिवसे’)
कृष्णपक्षेin the dark fortnight
कृष्णपक्षे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण+पक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुषः (कृष्णः पक्षः)
सहस्राक्षम्Sahasrākṣa (Indra)
सहस्राक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्र+अक्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य सहस्राणि अक्षाणि सः = इन्द्रः)
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनः (adverb: oneself)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle: indeed/only)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
प्रोवाचsaid, spoke forth
प्रोवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
श्लक्ष्णम्gentle, soft
श्लक्ष्णम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootश्लक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘वचनम्’)
बाष्प-व्याकुलagitated with tears
बाष्प-व्याकुल:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootबाष्प+व्याकुल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (बाष्पेण व्याकुलम्) विशेषणम्
लोचनम्eyes (as: with tear-troubled eyes)
लोचनम्:
Karma (कर्म; apposition)
TypeNoun
Rootलोचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘वचनम्’ इत्यस्य विशेषणरूपेण (appositional/qualifying)

Narrative voice (introducing Bṛhaspati’s speech)

Tirtha: Aśūnyaśayanā-tithi at Jalaśāyī-tīrtha

Type: kshetra

Scene: On the second day of Āṣāḍha dark fortnight, Bṛhaspati—tearful yet composed—speaks softly to Indra in a celestial court, indicating the auspiciousness of the day.

Ā
Āṣāḍha
K
Kṛṣṇapakṣa
B
Bṛhaspati
S
Sahasrākṣa (Indra)

FAQs

Dharma is timed and taught: sacred calendrical moments become gateways for instruction, worship, and renewal.

The teaching occurs within the same tīrtha setting established earlier in the chapter, now linked to a calendrical observance.

The verse signals the start-time: Āṣāḍha kṛṣṇapakṣa dvitīyā (second tithi) as an auspicious day connected to the forthcoming vrata teaching.