Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

चैत्रमासि नरो यस्तु तमाराधयते द्विजाः । नृत्यगीतप्रवाद्यैश्च त्रिकालं विहितक्षणः । स नूनं तत्प्रसादेन गन्धर्वाधिपतिर्भवेत् १

caitramāsi naro yastu tamārādhayate dvijāḥ | nṛtyagītapravādyaiśca trikālaṃ vihitakṣaṇaḥ | sa nūnaṃ tatprasādena gandharvādhipatirbhavet 1

Wahai para dwija, sesiapa yang menyembah-Nya pada bulan Caitra—pada tiga waktu setiap hari, dengan tata tertib yang ditetapkan serta dengan tarian, nyanyian dan bunyi-bunyian—dengan rahmat Tuhan itu, pasti menjadi ketua para Gandharva.

चैत्रमासिin the month of Caitra
चैत्रमासि:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootचैत्र (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘चैत्रः मासः’); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
तुbut; indeed
तु:
Discourse marker (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
तम्him (that deity)
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम; ‘लिङ्ग/हर’ इत्यर्थे
आराधयतेworships; propitiates
आराधयते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-राध् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
द्विजाःO twice-born (brāhmaṇas)
द्विजाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोग (vocative sense)
नृत्य-गीत-प्रवाद्यैःwith dance, song, and instrumental music
नृत्य-गीत-प्रवाद्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनृत्य (प्रातिपदिक) + गीत (प्रातिपदिक) + प्रवाद्य (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व समास; तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
त्रिकालम्thrice daily
त्रिकालम्:
Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास; अव्ययवत् प्रयोग; द्वितीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (accusative of extent)
विहित-क्षणःone who has fixed/appointed times (for worship)
विहित-क्षणः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविहित (कृदन्त; √धा धातु, वि-उपसर्ग, क्त) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘विहितः क्षणः यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नरः’ इत्यस्य विशेषण
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
नूनम्surely
नूनम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक क्रियाविशेषण (adverb of certainty)
तत्-प्रसादेनby/through his grace
तत्-प्रसादेन:
Hetu/Karana (Cause/Instrument/हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘तस्य प्रसादः’); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
गन्धर्व-अधिपतिःlord of the Gandharvas
गन्धर्व-अधिपतिः:
Karta-predicative (Predicate nominative/कर्तृ-विशेष्य)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (‘गन्धर्वाणाम् अधिपतिः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Sūta (continuing narration)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (Durvāsas-sthāpita liṅga)

Type: temple

Listener: dvijāḥ (brāhmaṇas)

Scene: A Caitra-month temple festival at the liṅga: devotees perform nṛtya and gīta with vīṇā, mṛdaṅga, and cymbals; tri-kāla scenes show morning lamps, midday offerings, and evening ārati; Śiva’s grace manifests as celestial gandharvas above.

C
Caitra
D
Dvija
G
Gandharva
Ś
Śiva-liṅga (implied)

FAQs

Joyful devotional service—performed with discipline at proper times—draws extraordinary grace and upliftment.

The worship is tied to the Durvāsas-established liṅga within Hāṭakeśvara-kṣetra.

Worship in Caitra with trikāla observance, offering dance, song, and instrumental music as devotional service.