Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 90

अथ दीक्षां समासाद्य तोषयामि दिनेदिने । तं चैव तस्य पत्नीं तां यथोक्तपरिचर्यया । अशुद्धेनापि चित्तेन छिद्रान्वेषणतत्परः

atha dīkṣāṃ samāsādya toṣayāmi dinedine | taṃ caiva tasya patnīṃ tāṃ yathoktaparicaryayā | aśuddhenāpi cittena chidrānveṣaṇatatparaḥ

Setelah menerima dīkṣā, aku terus menyenangkan beliau hari demi hari; dan aku juga melayani isterinya tepat sebagaimana yang diperintahkan. Namun, walau hatiku tidak suci, aku tetap tekun mencari-cari cela—mengintai peluang.

अथthen
अथ:
Adverbial (Discourse/प्रकरण)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनन्तर (now/then)
दीक्षाम्initiation
दीक्षाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समासाद्यhaving obtained
समासाद्य:
Purvakala-kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having obtained/approached)
तोषयामिI please
तोषयामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु) [णिच्]
Formलट्-लकार (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘I please’)
दिनेin (each) day
दिने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
दिनेday by day
दिने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
एवindeed
एव:
Adverbial (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पत्नीम्wife
पत्नीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
यथोक्त-परिचर्ययाby the service as instructed
यथोक्त-परिचर्यया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयथा (अव्यय) + उक्त (कृदन्त; वच्) + परिचर्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘यथोक्ता’ इति कर्मधारय-भावेन विशेषण, समस्तपदेन करणत्वम्
अशुद्धेनwith impure
अशुद्धेन:
Karana (Instrument-Qualifier/करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootअशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चित्तेन)
अपिeven
अपि:
Adverbial (Concessive/अपि)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि (even/also)
चित्तेनwith mind
चित्तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
छिद्र-अन्वेषण-तत्परःintent on searching for faults
छिद्र-अन्वेषण-तत्परः:
Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootछिद्र (प्रातिपदिक) + अन्वेषण (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्—अध्याहृत)

Unspecified narrator (likely the offending disciple speaking within the Tīrthamāhātmya narrative)

Type: kshetra

Scene: A disciple performs daily service to a sage and the sage’s wife with outward propriety, while his face and posture subtly reveal concealed malice and watchfulness.

G
Gālava
P
patnī (wife of Gālava)
Ś
śiṣya (disciple)

FAQs

Outer observance (dīkṣā and service) is fruitless when the mind is impure and intent on wrongdoing; dharma requires inner integrity.

This verse is part of the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative frame; the specific tīrtha is not named in this shloka.

Dīkṣā (initiation) and yathokta-paricaryā (service according to prescribed rule) are referenced, emphasizing disciplined conduct.