Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

यः पुनर्भूपतिर्भूत्वा पृथ्वीं दद्याद्धिरण्मयीम् । गौतमेश्वरदेवस्य पुरतः श्रद्धयान्वितः । चक्रवर्ती भवेन्नूनमेवमाह पितामहः

yaḥ punarbhūpatirbhūtvā pṛthvīṃ dadyāddhiraṇmayīm | gautameśvaradevasya purataḥ śraddhayānvitaḥ | cakravartī bhavennūnamevamāha pitāmahaḥ

Sesiapa yang menjadi raja lalu dengan penuh śraddhā mempersembahkan “Bumi Emas” (hadiah lambang seluruh dunia) di hadapan Dewa Gautameśvara—pasti menjadi cakravartin; demikianlah sabda Pitāmaha (Brahmā).

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)
पुनःagain, further
पुनः:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
भूपतिःa king
भूपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभू + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘भूमेः पतिः’ (षष्ठी-तत्पुरुष)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (gerund/absolutive); ‘having become’
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
दद्यātshould give
दद्यāt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
हिरण्मयीम्golden (made of gold)
हिरण्मयीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिरण्मयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (पृथ्वीम्)
गौतमेश्वरदेवस्यof Lord Gautameśvara
गौतमेश्वरदेवस्य:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगौतमेश्वर + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘गौतमेश्वरः देवः’ (कर्मधारय) ततः षष्ठी-सम्बन्ध
पुरतःin the presence of, before
पुरतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb/postposition: ‘in front of’)
श्रद्धयाwith faith
श्रद्धया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
अन्वितःendowed (with)
अन्वितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्वित (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘अनु + इ (धातु)’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यः/भूपतिः)
चक्रवर्तीa universal monarch (cakravartin)
चक्रवर्ती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्रवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भविष्यत्-फल (predicate noun)
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
नूनम्surely
नूनम्:
Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (particle of certainty)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus’)
आहsaid
आह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पितामहःthe Grandfather (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

Bhartṛyajña

Tirtha: Gautameśvara

Type: temple

Scene: A king offers a golden model of the earth (a globe/map-like disc or miniature continents) at the feet of the Gautameśvara liṅga; priests conduct rites; Brahmā’s approving presence is hinted in the sky, signifying scriptural authority.

G
Gautameśvara
P
Pitāmaha (Brahmā)
C
Cakravartin
P
Pṛthvī-dāna (golden earth gift)

FAQs

Kingship attains legitimacy and expansion through faith-filled sacrifice and symbolic surrender of worldly possession at a sacred Śiva presence.

Gautameśvara-deva’s sacred presence (Gautameśvara shrine/tīrtha) is the focal locus for the described gift.

Offer a symbolic ‘golden earth’ (pṛthvī-dāna) before Gautameśvara with śraddhā to gain cakravartin status.