Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 266›Shloka 71
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 71

Devanagari script

सूत उवाच । सवैलक्ष्यं स्मितं कृत्वा ततः प्राह स दुर्मनाः । रहस्यं परमं ह्येतदवाच्यं हि द्विजोत्तमाः

Transliteration

sūta uvāca | savailakṣyaṃ smitaṃ kṛtvā tataḥ prāha sa durmanāḥ | rahasyaṃ paramaṃ hyetadavācyaṃ hi dvijottamāḥ

Translation

Sūta berkata: Dengan senyuman malu, raja yang muram itu lalu bersabda: “Sesungguhnya ini rahsia yang tertinggi—sukar diucapkan, wahai para dwija yang utama.”

Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सवैलक्ष्यम्with embarrassment/awkwardness
सवैलक्ष्यम्:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
TypeNoun
Rootस + वैलक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (वैलक्ष्यसहितम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (as adverbial accusative)
स्मितम्a smile
स्मितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्मित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeIndeclinable
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रभव)
Formक्रम/अपादानार्थक-अव्यय (then/from that)
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दुर्मनाःdowncast, distressed
दुर्मनाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुर् + मनस् (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष (दुष्टं मनः यस्य/दुर्मनस्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'saḥ')
रहस्यम्the secret
रहस्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरहस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (predicate/topic)
परमम्supreme
परमम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; रहस्यम्-विशेषणम्
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'this'
अवाच्यम्not to be spoken, unspeakable
अवाच्यम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअ + वाच्य (कृदन्त; √वच् धातु)
Formकृदन्त (ण्यत्/तव्यत्-भावे 'वाच्य' as 'to be spoken'), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निषेधार्थक-उपसर्ग 'अ-'
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born (Brahmins)
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootद्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/कर्मधारय-तत्पुरुषार्थे (द्विजानाम् उत्तमाः / उत्तमा द्विजाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बोधनार्थे अपि सम्भवति (contextual address)
Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates: the king forces a faint, embarrassed smile, eyes lowered, shoulders heavy; sages watch with compassion as he begins to reveal a supreme secret.

Characters & Entities
S
Sūta
K
King (Bṛhatsena, by context)
D
Dvijottamas (brāhmaṇas)

FAQs

Some dharmic experiences are intimate and difficult to disclose; yet in the right sacred company they may be revealed for instruction.

The setting remains a Nāgarakhaṇḍa Śaiva shrine/tīrtha; the verse foregrounds the ‘rahasya’ rather than the place-name.

None; it prepares the narrative for a confidential explanation connected to the king’s vow.

←Previous Verse
Next Verse→