Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

लिंगमुद्रा योनिमुद्रा धेनुमुद्रा तथा त्रयम् । सकलं कृतमेतद्धि मंत्ररूपे बिजाक्षरम्

Transliteration

liṃgamudrā yonimudrā dhenumudrā tathā trayam | sakalaṃ kṛtametaddhi maṃtrarūpe bijākṣaram

Translation

Mudrā Liṅga, Mudrā Yoni, dan juga Mudrā Dhenu—tiga inilah. Dengan ketiganya, seluruh upacara disempurnakan, kerana suku kata benih (bīja) ditegakkan sebagai rupa mantra.

Word by Word

• लिङ्गमुद्रा: the liṅga-mudrā
• लिङ्गमुद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग-मुद्रा (प्रातिपदिक; लिङ्ग + मुद्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• योनिमुद्रा: the yoni-mudrā
• योनिमुद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योनि-मुद्रा (प्रातिपदिक; योनि + मुद्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• धेनुमुद्रा: the dhenu-mudrā
• धेनुमुद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु-मुद्रा (प्रातिपदिक; धेनु + मुद्रा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/प्रकार-बोधक (also/likewise)

• त्रयम्: the three (together)
• त्रयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; संख्यावाचक (collective ‘three’)

• सकलम्: entire, complete
• सकलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘etad’)

• कृतम्: done, made
• कृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृत्-प्रत्ययान्त (क्त-प्रत्यय), भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-बोधक (indeed/for)

• मन्त्ररूपे: in the form of a mantra
• मन्त्ररूपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र-रूप (प्रातिपदिक; मन्त्र + रूप)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• बीजाक्षरम्: a seed-syllable
• बीजाक्षरम्: Samanaadhikarana (Predicate nominal/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बीज-अक्षर (प्रातिपदिक; बीज + अक्षर)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; तत्पुरुष-समास

Speaker

Skanda (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A sādhaka’s hands forming three successive mudrās; behind, a subtle liṅga and yoni symbolism rendered as abstract sacred geometry; a protective ‘dhenu’ motif suggesting nourishment and auspiciousness; bīja syllable glowing at the center as it ‘becomes mantra’.

Characters & Entities

• Liṅga-mudrā
• Yoni-mudrā
• Dhenu-mudrā
• Bīja (seed-syllable)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual completeness arises from coordinated mantra and gesture—outer mudrā supports inner concentration and mantra-power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified in this verse; it provides worship-technology within a tīrtha-focused chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of three mudrās—Liṅga, Yoni, and Dhenu—as part of completing the mantra-based rite.