Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

स यदा यौवनोपेतस्तदा वेश्यानुरागकृत् । श्रोत्रियोऽप्यभवद्विप्रो यौवनोद्भारपीडितः

Transliteration

sa yadā yauvanopetastadā veśyānurāgakṛt | śrotriyo'pyabhavadvipro yauvanodbhārapīḍitaḥ

Translation

Namun ketika memasuki usia muda, dia terpaut cinta kepada seorang pelacur istana; walaupun seorang brāhmaṇa yang berilmu, dia tetap dihimpit beban nafsu muda yang membara.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• यदा: when
• यदा: Sambandha (Temporal connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (relative temporal)

• यौवनोपेतः: endowed with youth
• यौवनोपेतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यौवन (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यौवनेन उपेतः’ इति तृतीया-तत्पुरुषः

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Temporal connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (then)

• वेश्याऽनुरागकृत्: one who developed passion for a courtesan
• वेश्याऽनुरागकृत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेश्या (प्रातिपदिक) + अनुराग (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘वेश्यायाम् अनुरागं करोति’ इति उपपद-तत्पुरुषः; कृत् = ‘maker/doer’

• श्रोत्रियः: a learned Vedic scholar
• श्रोत्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक-अव्ययम् (also/even)

• अभवत्: became, was
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• विप्रः: a Brahmin
• विप्रः: Karta (Apposition/समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• यौवनोद्भारपीडितः: afflicted by the surge of youth
• यौवनोद्भारपीडितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यौवन (प्रातिपदिक) + उद्भार (प्रातिपदिक) + पीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘यौवनस्य उद्भारेण पीडितः’ इति तृतीया-तत्पुरुषः (समास-परम्परा)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇa-sattamāḥ

Visual Art Cues

Scene: A young brāhmaṇa, conflicted, stands at a threshold between a scholarly life (scriptures, ritual items) and the allure of a courtesan’s house (music, perfume, ornament), showing inner struggle rather than mere indulgence.

Characters & Entities

• Caṇḍaśarman
• Veśyā
• Śrotriya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Learning alone is not enough; uncontrolled desire can overpower even the disciplined, urging vigilance in brahminical dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This is a character episode within the Gaṅgā-māhātmya narrative thread; the tīrtha context is implicit rather than explicitly named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse functions as moral narration about the dangers of youthful passion.