Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

एको हरिः सकलवृक्षगतो विभाति नानारसैस्तु परिभावितमूर्तिरेव । वृक्षाधिवासमगमत्कमला च देवी दुःखादिनाशनकरी सततं स्मृताऽपि

eko hariḥ sakalavṛkṣagato vibhāti nānārasaistu paribhāvitamūrtireva | vṛkṣādhivāsamagamatkamalā ca devī duḥkhādināśanakarī satataṃ smṛtā'pi

Hari itu Esa, namun Dia bersinar seolah-olah hadir dalam segala pohon, menampakkan rupa seakan dibentuk oleh pelbagai rasa getah dan sari. Dan Dewi Kamalā (Lakṣmī) juga bersemayam pada pepohon; bahkan apabila sekadar diingati, baginda senantiasa menjadi pemusnah dukacita dan segala kesengsaraan.

एकःone
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (हरिः इति पदस्य विशेषणम्)
हरिःHari
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सकलवृक्षगतःpresent in all trees
सकलवृक्षगतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसकल-वृक्ष-गत (प्रातिपदिक; सकल + वृक्ष + गत)
Formकृदन्त (गत = √गम् + क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (हरिः इति पदस्य विशेषणम्)
विभातिshines/appears
विभाति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√भा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
नानारसैःwith various juices/essences
नानारसैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाना-रस (प्रातिपदिक; नाना + रस)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/अवधारण particle)
परिभावितमूर्तिःone whose form is pervaded/imbued
परिभावितमूर्तिः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootपरि-√भू (धातु) + भावित (कृदन्त) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (हरिः इति पदस्य विशेषणरूपेण)
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण/emphasis particle)
वृक्षाधिवासम्residence in a tree
वृक्षाधिवासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृक्ष-अधिवास (प्रातिपदिक; वृक्ष + अधिवास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
अगमत्went/attained
अगमत्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कमलाKamalā (Lakṣmī)
कमला:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकमला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक conjunction)
देवीgoddess
देवी:
Visheshana (Apposition/विशेषण)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (कमला इति पदस्य विशेषणम्/अप्पोजिशन)
दुःखादिनाशनकरीone who causes the destruction of sorrow etc.
दुःखादिनाशनकरी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख-आदि-नाशन-कर (प्रातिपदिक; दुःख + आदि + नाशन + कर)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (देवी/कमला इत्यस्य विशेषणम्)
सततम्constantly
सततम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध-क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb; नपुंसक-एकवचन-आकारेण)
स्मृताremembered
स्मृता:
Karta (Predicate adjective/कर्तृसम्बन्ध)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) + स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (देवी इत्यस्य)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Concessive/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अपेक्षाबोधक particle)

Deductive: Brahmā in Brahma–Nārada dialogue (theological praise supporting Tulasī/tree sanctity)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Type: kshetra

Listener: Nārada

Scene: A sacred grove where each tree subtly reveals Hari’s presence (aura, śaṅkha-cakra motifs in bark/leaf patterns) while Lakṣmī dwells as a gentle radiance; devotees remember her and their sorrow dissolves.

H
Hari (Viṣṇu)
K
Kamalā (Lakṣmī)
T
Trees

FAQs

The divine pervades sacred nature; remembering Lakṣmī and honoring sacred trees supports the removal of suffering.

This is a theological verse within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting; it glorifies sacred vegetation rather than naming a single tīrtha.

Smarana (devout remembrance) of Goddess Kamalā is stated as efficacious; the larger context encourages reverence and service to sacred plants like Tulasī.