Adhyaya 244
Bab ini disusun sebagai dialog pengajaran: Paijavana memohon kepada Gālava agar menghuraikan dengan terperinci “bheda” (pengelasan/perbezaan doktrin), sambil menyatakan dahaganya belum terpadam walau telah menikmati “nektar” kata-kata guru. Gālava menjawab dengan janji untuk menyampaikan satu penghitungan menurut Purāṇa, yang dengan mendengarnya sahaja sudah membawa pelepasan daripada dosa. Inti bab ialah senarai tersusun dua puluh empat nama-bentuk bhakti bagi Hari/Viṣṇu—seperti Keśava, Madhusūdana, Saṅkarṣaṇa, Dāmodara, Vāsudeva, Pradyumna, dan seterusnya hingga Kṛṣṇa—sebagai himpunan kanonik untuk dipuja sepanjang tahun. Bab ini mengaitkan nama-nama mūrti tersebut dengan susunan kalendar—tithi dan kitaran tahunan—menunjukkan suatu program ibadah yang teratur. Ia juga menyelaraskan skema 24 ini dengan kiraan 24 yang lain (misalnya avatāra), serta menyentuh pembahagian bulan dan separuh bulan. Penutupnya menegaskan bahawa pemujaan penuh bhakti kepada Tuhan yang memerintah membawa empat tujuan manusia (dharma, kāma, artha, mokṣa). Phalaśruti menyatakan bahawa mendengar atau melafazkan dengan khusyuk dan tumpuan akan menyenangkan Hari, pelindung segala makhluk ciptaan.
Shlokas
Verse 1
पैजवन उवाच । एतान्भेदान्मम ब्रूहि विस्तरेण तपोधन । त्वद्वाक्यामृतपानेन तृषा नैव प्रशाम्यति
Paijavana berkata: “Wahai khazanah tapa, jelaskan kepadaku perbezaan-perbezaan ini dengan terperinci. Dengan meminum amṛta kata-katamu, dahagaku masih belum reda.”
Verse 2
गालव उवाच । शृणु विस्तरतो भेदान्पुराणोक्तान्वदामि ते । याञ्छ्रुत्वा मुच्यतेऽवश्यं मनुजः सर्वकिल्बिषात्
Gālava berkata: “Dengarlah—aku akan menyampaikan kepadamu dengan terperinci perbezaan-perbezaan yang disebut dalam Purāṇa; sesiapa yang mendengarnya pasti dibebaskan daripada segala dosa.”
Verse 3
पूर्वं तु केशवः पूज्यो द्वितीयो मधुसूदनः । संकर्षणस्तृतीयस्तु ततो दामोदरः स्मृतः
Pertama, Keśava wajib dipuja; kedua ialah Madhusūdana; ketiga ialah Saṃkarṣaṇa; sesudah itu, Dāmodara dikenang sebagai yang berikutnya.
Verse 4
पंचमो वासुदेवाख्यः षष्ठः प्रद्युम्नसंज्ञकः । सप्तमो विष्णुरुक्तश्चाष्टमो माधव एव च
Yang kelima dinamai Vāsudeva; yang keenam bernama Pradyumna; yang ketujuh disebut sebagai Viṣṇu; dan yang kelapan sesungguhnya ialah Mādhava.
Verse 5
नवमोऽनंतमूर्त्तिश्च दशमः पुरुषोत्तमः । अधोक्षजस्ततः पश्चाद्द्वादशस्तु जनार्दनः
Yang kesembilan ialah Anantamūrti; yang kesepuluh ialah Puruṣottama. Sesudah itu datang Adhokṣaja; dan yang kedua belas ialah Janārdana.
Verse 6
त्रयोदशस्तु गोविंदश्चतुर्दशस्त्रिविक्रमः । श्रीधरश्च पंचदशो हृषीकेशस्तु षोडशः
Yang ketiga belas ialah Govinda; yang keempat belas ialah Trivikrama. Yang kelima belas ialah Śrīdhara, dan yang keenam belas ialah Hṛṣīkeśa.
Verse 7
नृसिंहस्तु सप्तदशो विश्वयोनिस्ततः परम् । वामनश्च ततः प्रोक्त स्ततो नारायणः स्मृतः
Yang ketujuh belas ialah Nṛsiṃha. Sesudah itu ialah Viśvayoni. Kemudian Vāmana dinyatakan, dan selepasnya Nārāyaṇa dikenang.
Verse 9
पुंडरीकाक्ष उक्तस्तु ह्युपेंद्रश्च ततः परम् । हरिस्त्रयोविंशतिमः कृष्णश्चांत्य उदाहृतः
Puṇḍarīkākṣa disebutkan, dan selepas itu Upendra. Hari ialah yang kedua puluh tiga, dan Kṛṣṇa dinyatakan sebagai yang terakhir.
Verse 10
मूर्त्तयस्तिथिनान्म्यः स्युरेकादश्यः सदैव हि । संवत्सरेण पूज्यंते चतुर्विंश तिमूर्तयः
Rupa-rupa suci itu bersesuaian dengan hari-hari tithi bulan; sesungguhnya hari Ekādaśī sentiasa menjadi waktunya yang istimewa. Maka, dalam tempoh setahun, dua puluh empat rupa itu dipuja dan disembah.
Verse 11
देवावताराश्च तथा चतुर्विंशतिसंख्यकाः । मासा मार्गशिराद्याश्च मासार्द्धाः पक्षसंज्ञकाः
Demikian juga, penjelmaan ilahi dihitung berjumlah dua puluh empat. Bulan-bulan yang bermula dengan Mārgaśīrṣa, serta separuh bulan yang dikenali sebagai pakṣa, turut dihitung dalam tertib suci ini.
Verse 12
अधीशसहितान्नित्यं पूजयन्भक्तिमान्भवेत् । चतुर्विंशतिसंज्ञं च चतुष्टयमुदाहृतम्
Sesiapa yang berbhakti, dengan memuja mereka setiap hari bersama Tuhan Yang Memerintah, akan menjadi insan yang teguh bhaktinya. Himpunan empat serangkai ini, yang dikenali dengan sebutan “dua puluh empat”, telah dinyatakan.
Verse 13
एतच्चतुष्टयं नृणां धर्मकामार्थमोक्षदम् । यः शृणोति नरो भक्त्तया पठेद्वापि समाहितः
Himpunan empat serangkai ini menganugerahkan kepada manusia dharma, kāma, artha dan mokṣa. Sesiapa yang mendengarnya dengan bhakti, atau membacanya dengan tumpuan jiwa, akan memperoleh buahnya.
Verse 14
भूतसर्गस्य गोप्ताऽसौ हरिस्तस्य प्रसीदति
Hari—pelindung ciptaan segala makhluk—akan berkenan dan melimpahkan rahmat kepada orang itu.
Verse 244
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये शालिग्रामशिलासुमूर्त्त्युत्पत्तिवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशदुत्तरद्वि शततमोध्यायः
Demikianlah berakhir, dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa—dalam himpunan lapan puluh satu ribu śloka—pada bahagian keenam, Nāgarakhaṇḍa: dalam Māhātmya Kṣetra Hāṭakeśvara, dalam kisah Śeṣaśāyī, dalam dialog Brahmā dan Nārada, dalam Māhātmya Cāturmāsya—bab bertajuk “Huraian asal-usul rupa-rupa suci batu Śāligrāma,” iaitu Bab 244.