Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तीर्थे शक्रसमुद्रवम् । स्वामिद्रोहकृतात्पापान्निर्मुक्तो यत्र लक्ष्मणः

Transliteration

| ṛṣaya ūcuḥ | yadetadbhavatā proktaṃ tīrthe śakrasamudravam | svāmidrohakṛtātpāpānnirmukto yatra lakṣmaṇaḥ

Translation

Para ṛṣi berkata: Mengenai apa yang tuan telah sabdakan—tīrtha bernama Śakra-samudrava—di mana Lakṣmaṇa dibebaskan daripada dosa yang lahir daripada pengkhianatan terhadap tuan; mohon jelaskan lagi.

Word by Word

• ऋषयः: the sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम

• भवता: by you
• भवता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; आदरार्थे (by you, sir)

• प्रोक्तम्: spoken/declared
• प्रोक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र-उच् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/declared’

• तीर्थे: at the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• शक्रसमुद्रवम्: Śakra’s agitation/distress (name/episode)
• शक्रसमुद्रवम्: Karma/Predicate nominal (कर्म/विधेय)
• Type: Noun
• Root: शक्र + समुद्रव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शक्रस्य समुद्रवम्)

• स्वामिद्रोहकृतात्: from (sin) caused by betrayal of one’s master
• स्वामिद्रोहकृतात्: Hetu/Apadana (Cause/Source हेतु/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: स्वामि + द्रोह + कृत (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त-विशेषण; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वामिद्रोहेण कृतात्)

• पापात्: from sin
• पापात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• निर्मुक्तः: freed
• निर्मुक्तः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्-मुच् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्ध (where)

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Ṛṣayaḥ (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śakra-samudrava

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta (son of Sūta, addressed as sūtaja)

Visual Art Cues

Scene: An assembly of sages questions Sūta about Śakra-samudrava; the tīrtha is envisioned as a vast, ocean-like expanse of water linked to Indra (Śakra), with a narrative vignette of Lakṣmaṇa seeking release from sin.

Characters & Entities

• Ṛṣis (Sages)
• Śakra-samudrava (tīrtha)
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even grave ethical faults are portrayed as remediable through repentance and the purifying power of a revered tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śakra-samudrava-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is specified; the verse introduces an inquiry into the tīrtha’s history and its sin-removing potency.