Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

भर्तृयज्ञ उवाच । जपच्छिद्रं तपश्छिद्रं यच्छिद्रं यज्ञकर्मणि । सर्वं भवति निश्छिद्रं यस्य चेच्छंति ब्राह्मणाः

Transliteration

bhartṛyajña uvāca | japacchidraṃ tapaśchidraṃ yacchidraṃ yajñakarmaṇi | sarvaṃ bhavati niśchidraṃ yasya cecchaṃti brāhmaṇāḥ

Translation

Bhartṛyajña berkata: “Apa jua cacat dalam japa, cacat dalam tapa, dan apa-apa cacat dalam amalan yajña—semuanya menjadi tanpa cela bagi orang yang para brāhmaṇa redai dan kehendaki (untuk diperbetulkan).”

Word by Word

• भर्तृयज्ञः: Bhartṛyajña (name)
• भर्तृयज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भर्तुः यज्ञः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• जप-छिद्रम्: a flaw in japa
• जप-छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जपस्य छिद्रम्)

• तपः-छिद्रम्: a flaw in austerity
• तपः-छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः छिद्रम्)

• यत्: whatever
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• छिद्रम्: flaw, defect
• छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• यज्ञ-कर्मणि: in the sacrificial rite
• यज्ञ-कर्मणि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यज्ञस्य कर्म)

• सर्वम्: all (that)
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• निः-छिद्रम्: flawless
• निः-छिद्रम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्/उपसर्ग-तत्पुरुष (छिद्ररहितम्)

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• इच्छन्ति: desire, wish
• इच्छन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• ब्राह्मणाः: the brāhmaṇas
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Bhartṛyajña

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas in the episode

Visual Art Cues

Scene: Bhartṛyajña addresses the assembly, enumerating japa/tapas/yajña defects and declaring their removal through brāhmaṇa approval; brāhmaṇas appear as dignified ‘kṣitidevatāḥ’.

Characters & Entities

• Bhartṛyajña
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual integrity is upheld through rightful authority and communal sanction; dharma is repaired by proper guidance and approval.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse emphasizes ritual principle rather than naming a particular tīrtha, within the Nāgarakhaṇḍa’s sacred-place discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

It states that defects in japa, tapas, and yajña can be rendered ‘niśchidra’ (faultless) when rightly endorsed/rectified by brāhmaṇas.