Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

न तत्र लक्ष्यते ब्रह्मा न तत्कर्म च वारुणम् । क्रियमाणैर्द्विजैस्तत्र व्याप्ते भूमि तलेऽखिले

na tatra lakṣyate brahmā na tatkarma ca vāruṇam | kriyamāṇairdvijaistatra vyāpte bhūmi tale'khile

Di sana Brahmā tidak kelihatan, dan upacara yang berkaitan dengan Varuṇa itu pun tidak dapat dikenali, kerana seluruh permukaan bumi dipenuhi para dwija yang sedang melaksanakan ritual.

not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (not)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)
लक्ष्यतेis seen
लक्ष्यते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√लक्ष् (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (is seen/observed)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karma (Object in passive/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
तत्that
तत्:
Sambandha (Determiner/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; ‘कर्म’ इति विशेषणम् (that)
कर्मrite, act
कर्म:
Karma (Object in passive/कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
वारुणम्Varuṇa-related
वारुणम्:
Karma (Object complement/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘कर्म’ इति विशेषणम् (pertaining to Varuṇa)
क्रियमाणैःby performing (priests)
क्रियमाणैः:
Karana (Agent-instrument in passive context/करण)
TypeAdjective
Root√कृ (धातु) → क्रियमाण (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्); पुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; ‘द्विजैः’ इति विशेषणम् (being performed/doing)
द्विजैःby brāhmaṇas (twice-born)
द्विजैः:
Karana (Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
व्याप्तेwhen filled
व्याप्ते:
Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण)
TypeAdjective
Root√व्याप् (धातु) → व्याप्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; ‘भूमितले’ इति विशेषणम् (pervaded/filled)
भूमिof the earth
भूमि:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदभावः; ‘भूमितले’ इत्यत्र भूमेः (of the earth)
तलेon the ground/surface
तले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; ‘भूमि’ इति षष्ठीसम्बन्ध (on the surface)
अखिलेentire
अखिले:
Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; ‘तले’ इति विशेषणम् (entire)

Sūta (narration)

Tirtha: Jyeṣṭhapuṣkara

Type: kshetra

Scene: A ritual field packed wall-to-wall with dvijas performing rites; smoke of offerings, lines of vessels and kuśa-grass, and the presiding figure (Brahmā) not easily discernible amid the sea of white-clad priests.

B
Brahmā
V
Varuṇa (implied by vāruṇam)
D
Dvijāḥ

FAQs

At great tīrtha gatherings, dharma becomes a living landscape—so abundant that even eminent figures may be obscured by the multitude of rites.

Jyeṣṭhapuṣkara and its ritual grounds during the bathing occasion.

The performance of water-associated rites (vāruṇa karma) and other dvija rituals in the tīrtha setting.