Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

श्रीब्रह्मोवाच । मन्त्राहूतं ततः श्रेष्ठं नभोमार्गाद्द्विजोत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे पुष्करं चागमिष्यति

śrībrahmovāca | mantrāhūtaṃ tataḥ śreṣṭhaṃ nabhomārgāddvijottamāḥ | hāṭakeśvaraje kṣetre puṣkaraṃ cāgamiṣyati

Śrī Brahmā bersabda: “Kemudian, wahai yang terbaik antara kaum dwija, tīrtha yang unggul yang diseru oleh mantra akan datang melalui jalan langit; dan Puṣkara juga akan tiba di kṣetra suci Hāṭakeśvara.”

śrībrahmāthe revered Brahmā
śrībrahmā:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootśrī+brahmā (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (श्रीमान् ब्रह्मा); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
mantrāhūtaminvoked by mantra
mantrāhūtam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootmantra+āhūta (प्रातिपदिक) < ā+√hū (हू)
Formतत्पुरुष (तृतीया-तत्पुरुष: मन्त्रेण आहूतम्); क्त (PPP) as adjective; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
tataḥthen/thereupon
tataḥ:
Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formक्रम/अपादानार्थक अव्यय (adverb: then/from there)
śreṣṭhamexcellent/best
śreṣṭham:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; nominative/accusative singular neuter
nabho-mārgātfrom the path of the sky
nabho-mārgāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootnabhas+mārga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: नभसः मार्गः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ablative singular
dvijottamāḥbest of the twice-born (brahmins)
dvijottamāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdvija+uttama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: द्विजानाम् उत्तमाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; nominative plural
hāṭakeśvarajebelonging to Hāṭakeśvara
hāṭakeśvaraje:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roothāṭakeśvara+ja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: हाटकेश्वरस्य जातम्/सम्बद्धम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative singular (agreeing with क्षेत्रे)
kṣetrein the sacred field/region
kṣetre:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative singular
puṣkaramPuṣkara (place/name)
puṣkaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpuṣkara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; accusative singular
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
agamiṣyatiwill go/arrive
agamiṣyati:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootā+√gam (गम्)
Formलृट् (simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada

Brahmā

Tirtha: Puṣkara (arriving to Hāṭakeśvara-kṣetra) and a mantra-invoked ‘śreṣṭha tīrtha’

Type: kshetra

Listener: Dvijottamāḥ (best of twice-born)

Scene: Brahmā speaks to eminent brāhmaṇas; in the sky a radiant tīrtha-essence descends like a luminous river, while the archetypal Puṣkara-lotus imagery appears, signifying its arrival into Hāṭakeśvara’s field.

B
Brahmā
H
Hāṭakeśvara
K
Kṣetra
P
Puṣkara
M
Mantra

FAQs

Mantra and divine will can ‘bring’ sanctity—tīrthas are living powers, not merely locations, and they manifest where dharma establishes them.

Puṣkara is explicitly mentioned, and it is said to arrive in the Hāṭakeśvara kṣetra (holy precinct).

Mantra-āhvāna (invocation by mantra) is highlighted as the means by which the excellent tīrtha is summoned/manifested.