Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

यदेतद्भवता चात्र पुष्करं तीर्थमुत्तमम् । स्थापितं तस्य नो ब्रूहि माहात्म्यं सुरसत्तम । येन स्नानादिकाः सर्वाः क्रियाः कुर्मः पितामह

yadetadbhavatā cātra puṣkaraṃ tīrthamuttamam | sthāpitaṃ tasya no brūhi māhātmyaṃ surasattama | yena snānādikāḥ sarvāḥ kriyāḥ kurmaḥ pitāmaha

“Oleh sebab engkau telah menegakkan di sini tirtha yang paling utama, Puṣkara, beritahulah kepada kami kemuliaannya, wahai yang terbaik antara para dewa, agar kami dapat melaksanakan segala upacara bermula dengan mandi suci. Wahai Pitāmaha, ajarilah kami.”

यत्which
यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; निर्देशार्थक (this)
भवताby you
भवता:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; आदरार्थे (by you, sir)
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
पुष्करम्Puṣkara
पुष्करम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुष्कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नाम (Puṣkara)
तीर्थम्holy ford; pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उत्तमम्excellent; supreme
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
स्थापितम्established
स्थापितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + णिच्; (कृदन्त-प्रातिपदिक: स्थापित)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे 'established'
तस्यof that; its
तस्य:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
नःto us
नः:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी/षष्ठी बहुवचन (enclitic); अत्र चतुर्थ्यर्थे (to us)
ब्रूहिtell
ब्रूहि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
माहात्म्यम्greatness; sacred glory
माहात्म्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
सुर-सत्तमO best of gods
सुर-सत्तम:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन; सुराणां सत्तमः (best among gods)
येनby which; so that
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; हेतौ/उपाये (by which/so that)
स्नान-आदिकाःbeginning with bathing (etc.)
स्नान-आदिकाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्नान (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + क (तद्धित)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; स्नानादयः (bathing etc.)—समूहवाचक विशेषण
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
क्रियाःrites; actions
क्रियाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन
कुर्मःwe do
कुर्मः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष, बहुवचन
पितामहO Grandfather (Brahmā)
पितामह:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन एकवचन

Brāhmaṇas

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Listener: Purāṇic audience (implicit)

Scene: Brāhmaṇas address Brahmā (Pitāmaha), requesting the greatness of the newly established Puṣkara so they may perform bathing and all related rites; a sacred lake/ford suggested nearby.

P
Puṣkara
B
Brahmā (Pitāmaha)
S
Snāna
K
Kriyā (rites)

FAQs

Understanding a tīrtha’s māhātmya guides correct practice; knowledge and ritual together sustain dharma.

Puṣkara tīrtha, called ‘uttama’ (supreme).

Performance of rites beginning with snāna (ritual bathing) at the tīrtha.