Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

Transliteration

etasminnaṃtare prāptaḥ svayameva pitāmahaḥ | tatra sthāne dvijaśreṣṭhā yajñakarmaprasiddhaye

Translation

Dalam pada itu, Pitāmaha (Brahmā) sendiri pun tiba di sana, wahai Brahmin yang utama, di tempat itu demi kejayaan dan kesempurnaan pelaksanaan upacara yajña.

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• अन्तरे: in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'अन्तरे' = in the interval

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• स्वयम्: by himself
• स्वयम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्वयंकर्तृत्वबोधक (oneself)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/only)

• पितामहः: Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठाः: Sambodhana/Address (Vocative sense in context)
• Type: Noun
• Root: द्विज + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक); समासः
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां श्रेष्ठाः)

• यज्ञकर्मप्रसिद्धये: for the accomplishment/renown of sacrificial rites
• यज्ञकर्मप्रसिद्धये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + कर्म + प्रसिद्धि (प्रातिपदिक); समासः
• Form: स्त्रीलिङ्गे, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (यज्ञकर्मणः प्रसिद्धिः) + चतुर्थी-प्रयोजन (for the sake of)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience (addressed: dvijśreṣṭhāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (Pitāmaha) arrives self-moved, radiant and four-faced, approaching the newly manifested tīrtha area to ensure the success of sacrificial rites; sages welcome him.

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s greatness is affirmed when even Brahmā chooses it as a venue for yajña, indicating exceptional ritual potency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The place is within Hāṭakeśvara-kṣetra, where the sacred pools/marks have just manifested.

What ritualistic prescription is mentioned?

Yajña-karman (sacrificial rites) to be successfully carried out at this sanctified location.