Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

अग्निष्टोमादयो यज्ञाः सर्वे संपूर्णदक्षिणाः । तस्य क्षेत्रस्य पुरतः कलां नार्हंति षोडशीम्

Transliteration

agniṣṭomādayo yajñāḥ sarve saṃpūrṇadakṣiṇāḥ | tasya kṣetrasya purataḥ kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm

Translation

Korban suci seperti Agniṣṭoma—walau dilaksanakan dengan segala dakṣiṇā serta pemberian yang sempurna—tidak menyamai walau seperenam belas pun daripada pahala yang terpancar di hadapan kṣetra suci itu.

Word by Word

• अग्निष्टोमादयः: Agniṣṭoma and others
• अग्निष्टोमादयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्निष्टोम (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (अग्निष्टोमः आदिः येषाम्)

• यज्ञाः: sacrifices
• यज्ञाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (यज्ञाः)

• संपूर्णदक्षिणाः: with complete fees (dakṣiṇā)
• संपूर्णदक्षिणाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संपूर्ण (प्रातिपदिक) + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (संपूर्णाः दक्षिणाः येषाम्)

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रस्य)

• क्षेत्रस्य: of the sacred place
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पुरतः: before/in comparison to
• पुरतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक/सम्बन्धवाचक (in front of/before)

• कलाम्: a fraction/part
• कलाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• अर्हन्ति: are worth/merit
• अर्हन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष, बहुवचन

• षोडशीम्: sixteenth
• षोडशीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षोडशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कलाम्)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Raktaśṛṅga / Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic scale of merit: on one side, a grand soma-yajña with priests, fire altars, cows and gifts (dakṣiṇā) complete; on the other, the radiant kṣetra-gate/temple presence of Hāṭakeśvara. The kṣetra side shines overwhelmingly, indicating ‘not even a sixteenth’ comparison.

Characters & Entities

• Agniṣṭoma (yajña)
• Kṣetra (holy region)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa elevates sacred geography: the merit of a divinely charged kṣetra can surpass even major Vedic sacrifices.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same “that kṣetra” of Adhyāya 16—contextually the Hāṭakeśvara-associated sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is prescribed; the verse ranks merits, implying pilgrimage/attendance at the kṣetra as the superior practice.