Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

अथ तस्य वचः श्रुत्वा स राजा सत्वरं ययौ । तत्र क्षेत्रे ततो देवं स्थापयामास भैरवम्

Transliteration

atha tasya vacaḥ śrutvā sa rājā satvaraṃ yayau | tatra kṣetre tato devaṃ sthāpayāmāsa bhairavam

Translation

Setelah mendengar kata-katanya, raja itu segera pergi; dan di wilayah suci itu, baginda pun menegakkan (menginstal) dewa Bhairava.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक निपातः) — 'then/thereupon'

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंस, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचनम्

• वचः: words, speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययीभाव-रूपेण), पूर्वकालिक क्रिया; 'having heard'

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचनम्; 'सः' इत्यस्य विशेष्यः

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वरम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्) — 'quickly/in haste'

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक) — 'there'

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचनम्

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Sequence marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक) — 'then/from there'

• देवम्: the deity
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्

• स्थापयामास: installed, set up
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) [णिच्]
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative)

• भैरवम्: Bhairava
• भैरवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचनम्; 'देवम्' इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

Speaker

Narrator (unnamed; likely the continuing purāṇic narrator within the chapter)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king hastens to the sacred region and performs the installation (pratiṣṭhā) of Bhairava, with priests, fire, and consecration vessels.

Characters & Entities

• King
• Vasiṣṭha (implied)
• Bhairava
• Hāṭakeśvara-kṣetra (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt action upon dharmic instruction transforms counsel into merit-bearing practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kṣetra associated with Hāṭakeśvara, where Bhairava is installed.

What ritualistic prescription is mentioned?

Installation (sthāpanā/pratiṣṭhā) of Bhairava in the sacred kṣetra.