Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

कृष्ण पक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे द्विजोत्तमाः । न तदा लक्षितस्तेन गच्छमानो यदृच्छया

kṛṣṇa pakṣe caturdaśyāṃ caitramāse dvijottamāḥ | na tadā lakṣitastena gacchamāno yadṛcchayā

Wahai yang terbaik antara kaum dwija, pada hari keempat belas paruh gelap bulan Caitra, haiwan itu tersasar secara kebetulan, dan pada saat itu dia tidak menyedarinya.

कृष्णपक्षेin the dark fortnight
कृष्णपक्षे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृष्ण-पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (कृष्णः पक्षः)
चतुर्दश्याम्on the fourteenth lunar day
चतुर्दश्याम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुर्दशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
चैत्रमासेin the month of Caitra
चैत्रमासे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचैत्र-मास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (चैत्रस्य मासः)
द्विजोत्तमाःO best of the twice-born
द्विजोत्तमाः:
Sambodhana/Address (Vocative sense/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज-उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (द्विजेषु उत्तमाः)
not
:
Kriya-Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
तदाthen
तदा:
Kriya-Visheshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then/at that time)
लक्षितःwas noticed/seen
लक्षितः:
Kriya (Passive action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु) → लक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि भावः—‘was noticed’
तेनby him
तेन:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्ता—कर्मणि), एकवचन
गच्छमानःgoing
गच्छमानः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गच्छत्/गच्छमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/आत्मनेपदी), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘going’
यदृच्छयाby chance
यदृच्छया:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयदृच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन; ‘अकस्मात्’ अर्थे

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced; vocative dvijottamāḥ suggests sages as listeners)

Listener: Dvijottamāḥ (explicitly addressed)

Scene: Nightfall in the forest under a waning moon; the straying animal moves quietly; the cowherd remains unaware; the sky suggests caturdaśī—thin moon, deep blue-black; a faint sacred glow ahead.

C
Caitra
K
Kṛṣṇa-pakṣa
C
Caturdaśī

FAQs

Purāṇas often mark events by sacred time (tithi and month), implying that karma and grace unfold within cosmic order.

Not named in this verse; it provides calendrical setting within the broader tīrtha-māhātmya.

No direct rite is prescribed here; only the tithi (Caitra kṛṣṇa caturdaśī) is stated.