Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

तथैव सा समाकर्ण्य भर्तुरादेशमुत्सुका । इतस्ततश्च बभ्राम जलार्थं न प्रपश्यति । न च निर्याति दूरं सा त्यक्त्वारण्ये तथाविधम्

tathaiva sā samākarṇya bharturādeśamutsukā | itastataśca babhrāma jalārthaṃ na prapaśyati | na ca niryāti dūraṃ sā tyaktvāraṇye tathāvidham

Mendengar perintah suaminya, dia dengan segera dan penuh semangat merayau ke sana sini mencari air, namun tidak menemukannya. Dia juga tidak pergi jauh, kerana tidak sanggup meninggalkannya dalam keadaan demikian di rimba.

तथाthus
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (so/in that manner)
एवindeed
एव:
Nipāta (Emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: indeed/just)
साshe
सा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
समाकर्ण्यhaving heard
समाकर्ण्य:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeVerb
Rootकर्ण्/श्रु (धात्वर्थ: to hear)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive); उपसर्ग-सम्+आ; (having heard)
भर्तुःof (her) husband
भर्तुः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
आदेशम्command/order
आदेशम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootआदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
उत्सुकाeager
उत्सुका:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootउत्सुक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; विशेषण (eager)
इतस्here and
इतस्:
Kriyāviśeṣaṇa (Directional adverb)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (from here/this way)
ततस्there
ततस्:
Kriyāviśeṣaṇa (Directional adverb)
TypeIndeclinable
Rootततस् (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (from there/that way)
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
बभ्रामwandered
बभ्राम:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (wandered)
जलार्थम्for water
जलार्थम्:
Prayojana (Purpose)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/प्रयोजन), एकवचन; समास: जलस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष)
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
प्रपश्यतिsees/finds
प्रपश्यति:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-प्र (sees/finds)
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
and
:
Samuccaya (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अन्वय (and)
निर्यातिgoes away
निर्याति:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-निर् (goes out/goes away)
दूरम्far
दूरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावे प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb: far)
साshe
सा:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
त्यक्त्वाhaving left
त्यक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned/left)
अरण्येin the forest
अरण्ये:
Adhikaraṇa (Locative)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
तथाविधम्such a one (like that)
तथाविधम्:
Karma (Object)
TypeAdjective
Rootतथा (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समास: तथा+विध (such a kind)

Narrator (contextual)

Scene: The wife moves anxiously through the forest in short circles, scanning for water, repeatedly looking back toward her ill husband, unwilling to go far.

D
Dīrghikā
D
Dīrghikā’s husband (kuṣṭhī)

FAQs

Devotion expressed as responsibility—remaining near and protecting the vulnerable—is praised as dharma in action.

The narrative belongs to a tīrtha-māhātmya chapter, but the exact tīrtha is not stated in this verse.

None; the verse describes dutiful conduct and compassionate restraint.