Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

व्रजमानौ च मार्गेऽपि कामधर्ममुपागतौ । अत्यौत्सुक्यात्सुसंहृष्टौ लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः

vrajamānau ca mārge'pi kāmadharmamupāgatau | atyautsukyātsusaṃhṛṣṭau lajjāṃ tyaktvā sudūrataḥ

Bahkan ketika berjalan di jalan, kedua-duanya terjerumus ke dalam jalan nafsu. Dikuasai keterujaan yang meluap dan kegembiraan, mereka membuang rasa malu jauh-jauh.

व्रजमानौ(the two) going
व्रजमानौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootव्रज् (धातु) → व्रजमान (कृदन्त, शतृ/वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन, पुल्लिङ्ग; गत्यर्थक-धातु √व्रज् (to go)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
मार्गेon the road
मार्गे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपेक्षाबोधक (also/even)
कामधर्मम्the act/duty of desire (sexual conduct)
कामधर्मम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-भाव: ‘कामस्य धर्मः’), पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म (object)
उपागतौhaving attained/reached
उपागतौ:
Karta (Predicate/कर्तृ-सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootउप-आ-गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त, क्त/भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन, पुल्लिङ्ग; √गम् (to go) with उप-आ (to reach/attain)
अत्यौत्सुक्यात्from excessive eagerness
अत्यौत्सुक्यात्:
Hetu/Apadana (Cause/Reason)
TypeNoun
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + औत्सुक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/अपादान), एकवचन; ‘अति’ उपसर्गसदृश-पूर्वपद (very great)
सुसंहृष्टौvery delighted
सुसंहृष्टौ:
Karta (Qualifier of subject/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय-उपसर्ग) + सं-हृष् (धातु) → संहृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त) विशेषण, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन, पुल्लिङ्ग; √हृष् (to rejoice) with सं- and सु- (well)
लज्जाम्shame/modesty
लज्जाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलज्जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
त्यक्त्वाhaving abandoned
त्यक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु) → त्यक्त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), √त्यज् (to abandon)
सुदूरतःfrom very far away
सुदूरतः:
Desha (Adverbial/देश)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय) + दूर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त: -तः), क्रियाविशेषण (adverb)

Sūta (deduced)

Type: kshetra

Listener: brāhmaṇāḥ/śrotāraḥ

Scene: Rāja-mārge yātrāyāṃ yugalaṃ ati-utsukya-saṃharṣa-yuktaṃ, lajjā-tyaktaṃ; dūra-deśaḥ, pathaḥ, vṛkṣa-paṅktiḥ, sūrya-prakāśaḥ; kathāyāṃ dharma-saṃkaṭa-bhāvaḥ.

FAQs

Ritual proximity to a holy place does not replace inner restraint; dharma requires mastery over impulsive desire.

The verse continues the Putra-tīrtha episode; the site’s sanctity is framed by a cautionary human storyline.

None; it describes conduct (kāma-driven behavior) rather than prescribing a rite.