Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 87

Devanagari script

गत्वा च स तया सार्धं तत्क्षेत्रं हाटकेश्वरम् । तल्लिंगं प्राप्य संहृष्टश्चिरं तेपे तपस्ततः

Transliteration

gatvā ca sa tayā sārdhaṃ tatkṣetraṃ hāṭakeśvaram | talliṃgaṃ prāpya saṃhṛṣṭaściraṃ tepe tapastataḥ

Translation

Lalu dia pergi bersama wanita itu ke kṣetra suci Hāṭakeśvara. Setelah mencapai liṅga itu dengan hati bersukacita, dia pun menjalankan tapa-pertapaan di sana untuk waktu yang lama.

Word by Word

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-viseshana (पूर्वकालिक क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), धातु: गम्; अर्थे: पूर्वकाले कृत्य (having gone)

• च: and
• च: Sambandha (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तया: with her
• तया: Sahakaraka (सह/सार्धं-योगे सहकर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sambandha (association marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: सह-अर्थक अव्यय (adverb/particle meaning 'together with')

• तत्-क्षेत्रम्: that sacred field/region
• तत्-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य क्षेत्रम्)

• हाटकेश्वरम्: Hāṭakeśvara (name of Śiva)
• हाटकेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हाटक + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (हाटकस्य ईश्वरः)

• तत्-लिङ्गम्: that liṅga
• तत्-लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (तस्य लिङ्गम्)

• प्राप्य: having reached/obtained
• प्राप्य: Kriya-viseshana (पूर्वकालिक क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), धातु: प्र-आप् (to obtain/reach)

• संहृष्टः: delighted
• संहृष्टः: Karta (as subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम् + हृष् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अर्थ: हृष्टः/प्रहृष्टः (delighted)

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kriya-viseshana (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• तेपे: performed austerity
• तेपे: Kriya (Main verb)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• ततः: thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (sequence marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः = तदनन्तरम् (thereafter/from there)

Speaker

Narrator (contextual; within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim couple arrives at a Śaiva kṣetra; the Hāṭakeśvara-liṅga stands beneath a sacred tree or shrine canopy; the male devotee, radiant with joy, begins long austerities—seated in padmāsana, matted hair, rosary, with offerings at the liṅga.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage to a Śiva-kṣetra and sustained tapas at the liṅga are portrayed as direct means to spiritual uplift and divine favor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra and its Śiva-liṅga are explicitly glorified.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity/penance) at the Hāṭakeśvara-liṅga is the featured practice.