Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्नेहार्द्रेण स चेतसा । तामादाय ततः प्राप्तः स्वं देशं पार्थिवोत्तमः

Transliteration

tasyāstadvacanaṃ śrutvā snehārdreṇa sa cetasā | tāmādāya tataḥ prāptaḥ svaṃ deśaṃ pārthivottamaḥ

Translation

Mendengar kata-katanya, hatinya menjadi lembut kerana kasih sayang. Membawanya bersama, raja yang utama itu pun kembali ke negerinya sendiri.

Word by Word

• तस्याः: of her
• तस्याः: Shashthi-sambandha (Possessor/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — genitive singular

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — accusative singular (qualifying vacanam)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — accusative singular

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — ‘having heard’

• स्नेहार्द्रेण: with (a mind) softened by affection
• स्नेहार्द्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: स्नेह (प्रातिपदिक) + आर्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक-प्रयोग; तृतीया, एकवचन — instrumental singular; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः ‘स्नेहेन आर्द्रः’ = ‘moistened with affection’

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular

• चेतसा: with mind/heart
• चेतसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — instrumental singular

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — accusative singular

• आदाय: having taken
• आदाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + दा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यबन्त-अव्यय (gerund) — ‘having taken’

• ततः: then/from there
• ततः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अपादानार्थे — ‘then/from there’

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) परस्मैपदभावे; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘having arrived/arrived’ (finite sense)

• स्वम्: his own
• स्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — accusative singular (qualifying deśam)

• देशम्: country/land
• देशम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — accusative singular

• पार्थिवोत्तमः: the best of kings
• पार्थिवोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — nominative singular; कर्मधारयः ‘उत्तमः पार्थिवः’

Speaker

Narrator (Purāṇic frame narrator; specific speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king, moved by her plea, gently helps her mount a chariot or begins the return journey; attendants gather, banners lowered, the mood tender and urgent.

Characters & Entities

• king
• maiden/daughter

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassion and attachment shape human decisions; the narrative sets up the karmic unfolding that follows in the tīrtha-episode.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is transitional; it does not name a tīrtha directly, but belongs to the Tīrthamāhātmya narrative arc of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.