Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

अष्टानामपि चैतेषां देवदेव त्रिलोचन । यद्यहं वल्लभा भक्ता तथा चित्तानुवर्तिनी

Transliteration

aṣṭānāmapi caiteṣāṃ devadeva trilocana | yadyahaṃ vallabhā bhaktā tathā cittānuvartinī

Translation

Wahai Dewa segala dewa, Yang Bermata Tiga! Jika benar aku kekasih-Mu, seorang bhakta yang setia, dan hatiku sentiasa menurut kehendak-Mu, maka nyatakanlah kepadaku, dalam kalangan lapan kṣetra ini…

Word by Word

• अष्टानाम्: of the eight
• अष्टानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अष्टन् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: also/even
• अपि: Samuccaya (Addition/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (also/even)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• एतेषाम्: of these
• एतेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• देवदेव: O God of gods
• देवदेव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवः)

• त्रिलोचन: O three-eyed one
• त्रिलोचन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः बहुव्रीहिः (‘one who has three eyes’)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक-निपात (conditional particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वल्लभा: beloved (consort)
• वल्लभा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वल्लभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भक्ता: devotee
• भक्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्त (कृदन्त; भज्-धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (devotee)

• तथा: thus/so
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus/so’)

• चित्तानुवर्तिनी: one who follows (your) mind/will
• चित्तानुवर्तिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित्त (प्रातिपदिक) + अनुवर्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (चित्तस्य अनुवर्तिनी)

Speaker

Śrī Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṣṭa-kṣetra (as the set under discussion)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devadeva Trilocana (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Devī speaks tenderly yet purposefully to the Three-eyed Lord, asserting her devotion and harmony with his mind, requesting the decisive teaching ‘among these eight’; the scene balances conjugal intimacy with spiritual instruction.

Characters & Entities

• Śrī Devī
• Devadeva (Śiva)
• Trilocana (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti and intimate divine dialogue frame tīrtha-teaching: the highest guidance is sought through devotion and alignment with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets up a comparison among the eight kṣetras; the explicit glorification of Hāṭakeśvara follows.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it is a devotional appeal that introduces the selection of the श्रेष्ठ (best) kṣetra.