Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 184

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । वृत्रो हि तपसा युक्तो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । त्वष्टुश्च तपसा युक्तो वृत्रश्चायं महायशाः । अजेयस्तपसोग्रेण तस्मात्त्वं तपसा जय

Transliteration

brahmovāca | vṛtro hi tapasā yukto brahmacaryavrate sthitaḥ | tvaṣṭuśca tapasā yukto vṛtraścāyaṃ mahāyaśāḥ | ajeyastapasogreṇa tasmāttvaṃ tapasā jaya

Translation

Brahmā bersabda: “Vṛtra benar-benar berbekal tapas dan teguh dalam ikrar brahmacarya. Tvaṣṭṛ juga berbekal tapas, dan Vṛtra ini termasyhur besar. Dengan kekuatan tapas yang dahsyat, dia tidak dapat ditundukkan; maka engkau hendaklah menang melalui tapas.”

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/causal particle)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (means/association)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• युक्तः: endowed (with)
• युक्तः: Karta (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (युज्-धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणं वृत्रः

• ब्रह्मचर्यव्रते: in the vow of celibacy
• ब्रह्मचर्यव्रते: Adhikarana (locus/state)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष (ब्रह्मचर्यस्य व्रतम्)

• स्थितः: standing / abiding
• स्थितः: Karta (predicate)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे: स्थित (being established)

• त्वष्टुः: of Tvaṣṭṛ
• त्वष्टुः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• युक्तः: endowed
• युक्तः: Karta (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (युज्-धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (त्वष्टुः) विशेषणार्थे

• वृत्रः: Vṛtra
• वृत्रः: Karta
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• अयम्: this
• अयम्: Karta (apposition)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महायशाः: greatly renowned
• महायशाः: Karta (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मह + यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महत् यशः यस्य)

• अजेयः: unconquerable
• अजेयः: Karta (predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अ + जेय (जि-धातु, यत्/ण्यत्-प्रत्ययार्थक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास (not conquerable)

• तपसः: of austerity
• तपसः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अग्रेण: by the power/superiority
• अग्रेण: Karana (means)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘अग्र’ = श्रेष्ठत्व/प्राधान्य (by the superiority)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (reason marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (therefore/from that)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (addressed subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्य), प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• जय: conquer
• जय: Kriya (injunction)
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedārakṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Śakra/Purandara)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā delivers firm instruction to Indra: Vṛtra’s strength is tapas and brahmacarya; therefore Indra must win through tapas.

Characters & Entities

• Brahmā
• Vṛtra
• Tvaṣṭṛ
• Indra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual discipline (tapas and brahmacarya) generates real power; dharma recommends inner austerity as the means to overcome formidable obstacles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not explicitly; within Kedārakhaṇḍa, the teaching supports the broader Śaiva pilgrimage ethos where tapas and devotion culminate at Kedāra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas and the brahmacarya-vrata (vow of disciplined continence) are prescribed as the means of victory.