Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

गतमिंद्रस्य चेंद्रत्वमेनसा परमेण तु । ततः प्रोवाच तान्देवान्देवर्षिर्नारदो वचः

Transliteration

gatamiṃdrasya ceṃdratvamenasā parameṇa tu | tataḥ provāca tāndevāndevarṣirnārado vacaḥ

Translation

“Kedudukan Indra sebagai raja para dewa telah lenyap kerana dosa yang amat berat.” Lalu resi ilahi Nārada menyampaikan kata-kata ini kepada para dewa.

Word by Word

• गतम्: gone, lost
• गतम्: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (context: predicate), एकवचनम्; विशेषणम्

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• इन्द्रत्वम्: Indra-hood, sovereignty of Indra
• इन्द्रत्वम्: Kriya (Predicative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रत्व (प्रातिपदिक; इन्द्र + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्

• एनसा: by sin, by fault
• एनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: एनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचनम्

• परमेण: supreme, very great
• परमेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (agreeing with एनसा), तृतीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक अव्यय (particle: but/indeed)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial form), तस्मात्-अर्थे (thereupon/then)

• प्रोवाच: said, spoke forth
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया (accusative), बहुवचनम्

• देवान्: gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचनम्

• देवर्षिः: the divine sage
• देवर्षिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + ऋषि (प्रातिपदिकौ)
• Form: तत्पुरुषसमास (देवानां ऋषिः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्

• वचः: words, speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचनम्

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa, implied); Nārada’s statement introduced

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/śrotṛs (implied)

Visual Art Cues

Scene: Nārada addresses the devas with a firm, clarifying statement: Indra’s sovereignty has slipped away due to a great sin; devas react with a mix of shame, worry, and urgency.

Characters & Entities

• Indra
• Nārada
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even exalted status is not permanent; adharmic acts erode authority, while dharma sustains it.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.