Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

नीलं च तामसं ध्यानमेवं त्रिविधमुच्यते । ततः पूजा प्रकर्तव्या भवद्भिः शीघ्रमेव च

Transliteration

nīlaṃ ca tāmasaṃ dhyānamevaṃ trividhamucyate | tataḥ pūjā prakartavyā bhavadbhiḥ śīghrameva ca

Translation

Dan rupa berwarna biru ialah meditasi tāmasa—demikianlah meditasi dikatakan tiga jenis. Sesudah itu, hendaklah kamu melaksanakan pemujaan, dan segeralah melakukannya.

Word by Word

• नीलम्: blue/dark
• नीलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ध्यानस्य)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तामसम्: tamasic (dark/inert)
• तामसम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तामस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ध्यानस्य)

• ध्यानम्: meditation
• ध्यानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)

• त्रिविधम्: threefold
• त्रिविधम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रि-विध (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (ध्यानस्य)

• उच्यते: is said/called
• उच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: ततस्-शब्दात् अव्यय; अपादान/क्रमवाचक (thereafter/from that)

• पूजा: worship
• पूजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रकर्तव्या: should be performed
• प्रकर्तव्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र- कृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: कर्तव्यता-वाचक कृदन्त (तव्यत्-प्रत्ययान्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (पूजायाः)

• भवद्भिः: by you (honorific, plural)
• भवद्भिः: Karana/Agent-in-instrumental (करण/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक; सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग (आदरार्थे), तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ-करण), बहुवचन

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्रम् (अव्यय)
• Form: काल/वेगवाचक-अव्यय (adverb: quickly)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (particle: indeed/only)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: ‘bhavadbhiḥ’—the practitioners/pilgrims being instructed

Visual Art Cues

Scene: A triadic panel concept: three meditative color-modes culminating in immediate worship—blue (tāmasa) noted, then devotees rising to perform pūjā with lamps and flowers.

Characters & Entities

• Gaṇeśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner preparation (dhyāna) must mature into outer devotion (pūjā); the tradition maps meditation to the three guṇas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakhaṇḍa is the setting; this verse gives ritual sequence rather than a tīrtha-glory passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform dhyāna (threefold by guṇa), then proceed to pūjā without delay.