Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

पितामहेश्वरं गत्वा ततस्तु कलशेश्वरम् । चंद्रेशस्त्वथ वीरेशो विद्येशोग्नीश एव च

Transliteration

pitāmaheśvaraṃ gatvā tatastu kalaśeśvaram | caṃdreśastvatha vīreśo vidyeśognīśa eva ca

Translation

Setelah pergi ke Pitāmaheśvara, hendaklah kemudian menziarahi Kalaśeśvara. Sesudah itu (hendaklah menatap) Candreśa, lalu Vīreśa, Vidyeśa, dan juga Agnīśa.

Word by Word

• पितामहेश्वरम्: Pitāmaheśvara
• पितामहेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितामह-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (पितामहस्य ईश्वरः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √गम् (धातु; क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययभावः; क्त्वान्त — ‘having gone’

• ततः: thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण — ‘thereafter’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle) — ‘but/indeed’

• कलशेश्वरम्: Kalaśeśvara
• कलशेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलश-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (कलशस्य ईश्वरः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• चन्द्रेशः: Candreśa
• चन्द्रेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (चन्द्रस्य ईशः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• तु: also/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेषार्थक (particle)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमार्थक — ‘then’

• वीरेशः: Vīreśa
• वीरेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (वीरस्य ईशः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• विद्येशः: Vidyeśa
• विद्येशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्या-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (विद्यायाः ईशः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• अग्नीशः: Agnīśa
• अग्नीशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि-ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अग्नेः ईशः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (particle) — ‘indeed/just’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pitāmaheśvara–Kalaśeśvara–Candreśa–Vīreśa–Vidyeśa–Agnīśa (Kāśī circuit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A map-like procession through six shrines, each liṅga subtly marked with its emblem: Pitāmaha (Brahmā-symbol), Kalaśa (ritual pot), Candra (crescent), Vīra (banner/sword), Vidyā (manuscript), Agni (flame).

Characters & Entities

• Pitāmaheśvara
• Kalaśeśvara
• Candreśa
• Vīreśa
• Vidyeśa
• Agnīśa
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The many names of Śiva in Kāśī emphasize His all-pervading lordship—over time (moon), valor, knowledge, and fire—within one sacred city.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sequence of Kāśī liṅgas: Pitāmaheśvara, Kalaśeśvara, Candreśa, Vīreśa, Vidyeśa, and Agnīśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A prescribed visitation order (gamanam/darśana) of multiple liṅgas as part of the Kāśī pilgrimage.