Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

विश्वेशाख्या तु जिह्वाग्रे विश्वनाथकथाश्रुतौ । विश्वेशशीलनं चित्ते यस्य तस्य जनिः कुतः

Transliteration

viśveśākhyā tu jihvāgre viśvanāthakathāśrutau | viśveśaśīlanaṃ citte yasya tasya janiḥ kutaḥ

Translation

Bagi orang yang di hujung lidahnya terucap nama “Viśveśa”, yang telinganya meneguk kisah-kisah Viśvanātha, dan yang hatinya sentiasa merenungi Viśveśa—bagaimanakah dia masih tertakluk kepada kelahiran semula?

Word by Word

• विश्वेशाख्या: the name/epithet ‘Viśveśa’
• विश्वेशाख्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश + आख्या (प्रातिपदिक; आख्या-शब्दः)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वेशस्य आख्या)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle); विरोध/विशेषार्थक

• जिह्वा-अग्रे: on the tip of the tongue
• जिह्वा-अग्रे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जिह्वायाः अग्रे)

• विश्वनाथ-कथा-श्रुतौ: in the hearing of the stories of Viśvanātha
• विश्वनाथ-कथा-श्रुतौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विश्वनाथ (प्रातिपदिक) + कथा (प्रातिपदिक) + श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (विश्वनाथस्य कथायाः श्रुतौ)

• विश्वेश-शीलनम्: practice/constant contemplation of Viśveśa
• विश्वेश-शीलनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक) + शीलन (प्रातिपदिक; √शील्/शीलय् भावे)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वेशस्य शीलनम्)

• चित्ते: in the mind
• चित्ते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्धे (relative pronoun)

• तस्य: of that person
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; निर्देशे (correlative)

• जनिः: birth
• जनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनि (प्रातिपदिक; √जन् भावे)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• कुतः: from where?/how could?
• कुतः: Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कुतः (अव्यय)
• Form: प्रश्नाव्यय (interrogative adverb)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa context often Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī Viśvanātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devarṣi/ṛṣis (typical Kāśīkhaṇḍa frame)

Visual Art Cues

Scene: A devotee in Kāśī: tongue uttering “Viśveśa,” ears attentive to Śiva-kathā recited by a paṇḍita, and heart visualized as holding Viśveśvara’s liṅga—Ganga and temple spires in the background.

Characters & Entities

• Viśveśa
• Viśvanātha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Chanting Viśveśa’s name, hearing Viśvanātha’s sacred stories, and steady inner contemplation together become a direct cause for freedom from rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), centered on Viśveśvara/Viśvanātha, is implied as the sacred locus of this teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is specified; the prescription is nāma-japa (uttering Viśveśa), śravaṇa (hearing kathā), and mānasa-bhajana (inner contemplation).