Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

संगमेश्वरमालोक्य तत्प्राच्याम जायतेनघः । चतुर्मुखेन विधिना तत्पूर्वेण चतुर्मुखम्

saṃgameśvaramālokya tatprācyāma jāyatenaghaḥ | caturmukhena vidhinā tatpūrveṇa caturmukham

Setelah memandang Saṅgameśvara lalu pergi ke sebelah timurnya, seseorang menjadi bebas daripada dosa. Di sana, menurut ketetapan Caturmukha (Brahmā), dan lebih ke timur lagi, terdapat tempat suci bernama “Caturmukha”.

संगमेश्वरम्Saṅgameśvara
संगमेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंगम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; देवतावाचक-नाम
आलोक्यhaving beheld
आलोक्य:
Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+√लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
तत्in that
तत्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘प्राच्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्
प्राच्याम्in the east
प्राच्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
जायतेis born/arises
जायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्
अनघःsinless, faultless
अनघः:
Kriya-Phala (Result state/फल-भाव)
TypeAdjective
Rootअनघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (कर्ता-विशेषणम्)
चतुर्मुखेनby Caturmukha (Brahmā)
चतुर्मुखेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ब्रह्मवाचक-नाम
विधिनाby the prescribed rite/method
विधिना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
तत्by that
तत्:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘पूर्वेण’ इत्यस्य विशेषणम्
पूर्वेणby/with the former (one); to the east of that
पूर्वेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; दिशावाचक/क्रमवाचक
चतुर्मुखम्Caturmukha (Brahmā)
चतुर्मुखम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ब्रह्मवाचक-नाम

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Saṅgameśvara; Caturmukha

Type: kshetra

Scene: A pilgrim beholds Saṅgameśvara; the atmosphere suggests a symbolic confluence—streams of light meeting at the liṅga. Then the pilgrim walks east to a shrine named Caturmukha, where Brahmā’s four faces are depicted as sanctioning the ritual order.

S
Saṅgameśvara
B
Brahmā (Caturmukha)
C
Caturmukha (shrine/site)

FAQs

Kāśī’s tīrthas are portrayed as purifying milestones: sequential darśana along the sacred directions culminates in inner cleansing (anaghatā).

Saṅgameśvara, and the eastward shrine named Caturmukha associated with Brahmā (Caturmukha).

Darśana (ālokana) and moving eastward in a prescribed sequence is implied; explicit mantras or offerings are not specified.