Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्ते संतोष्याः प्रयत्नतः । तेषु वै परितुष्टेषु तुष्येद्विश्वेश्वरः स्वयम्

Transliteration

te pūjyāste namaskāryāste saṃtoṣyāḥ prayatnataḥ | teṣu vai parituṣṭeṣu tuṣyedviśveśvaraḥ svayam

Translation

Mereka wajar dipuja, wajar diberi sembah, dan hendaklah diusahakan agar berkenan dengan sungguh-sungguh. Apabila mereka benar-benar puas, Viśveśvara sendiri pun berkenan.

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• पूज्याः: worthy of worship
• पूज्याः: Karya (Obligation/कार्य)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (भाव्य/यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘पूजनीयाः’ (worthy of worship)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• नमस्कार्याः: to be saluted
• नमस्कार्याः: Karya (Obligation/कार्य)
• Type: Adjective
• Root: नमस् (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (भाव्य/यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘नमस्कर्तव्याः’ (to be saluted)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सन्तोष्याः: to be pleased
• सन्तोष्याः: Karya (Obligation/कार्य)
• Type: Adjective
• Root: सन्तुष् (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (भाव्य/यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘सन्तोषयितव्याः’ (to be pleased/satisfied)

• प्रयत्नतः: with effort
• प्रयत्नतः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) — ‘with effort’

• तेषु: in/among them
• तेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• वै: indeed
• वै: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (particle) — निश्चय/प्रसिद्धि (indeed)

• परितुष्टेषु: when (they are) fully satisfied
• परितुष्टेषु: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: परि + तुष् (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (भूतकर्मणि/क्त), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; लोकेटिव-अब्सोल्यूट—‘when they are fully pleased’

• तुष्येत्: would be pleased
• तुष्येत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद (तुष्यते)

• विश्वेश्वरः: Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—विश्वस्य ईश्वरः (Lord of the universe)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) — ‘himself’

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims bowing to a Kāśī renunciant; offerings placed respectfully; in the background, Viśveśvara’s linga radiates, indicating divine pleasure arising from the saint’s contentment.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service and reverence to Kāśī’s holy residents is equated with pleasing Śiva (Viśveśvara).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī through its presiding deity Viśveśvara, highlighting the city’s living sacred community.

What ritualistic prescription is mentioned?

Practical devotional acts: pūjā (honor), namaskāra (salutation), and saṃtoṣa (support/pleasing through help).