Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

दीक्षितो राजसूयस्य दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः । मारीचः कश्यपश्चासौ प्रजापतिषु सत्तमः । त्रयोदशमिताभिश्च भार्याभिस्तव कार्यकृत्

Transliteration

dīkṣito rājasūyasya dattatrailokyadakṣiṇaḥ | mārīcaḥ kaśyapaścāsau prajāpatiṣu sattamaḥ | trayodaśamitābhiśca bhāryābhistava kāryakṛt

Translation

Setelah diinisiasi untuk Rājasūya dan setelah mempersembahkan tiga alam sebagai dakṣiṇā, Marīci—Kaśyapa itu, yang terbaik antara para Prajāpati, menyempurnakan urusanmu bersama tiga belas isterinya.

Word by Word

• दीक्षितः: initiated
• दीक्षितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (मारीचः/कश्यपः)

• राजसूयस्य: of the Rājasūya (sacrifice)
• राजसूयस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजसूय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः: he who has given the three worlds as sacrificial fee
• दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दत्त + त्रैलोक्य + दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य त्रैलोक्यं दक्षिणा दत्ता सः)

• मारीचः: Mārīca
• मारीचः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मारीच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कश्यपः: Kaśyapa
• कश्यपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कश्यप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• असौ: that (person)
• असौ: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रजापतिषु: among the Prajāpatis
• प्रजापतिषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• सत्तमः: the best
• सत्तमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (असौ)

• त्रयोदशमिताभिः: numbering thirteen
• त्रयोदशमिताभिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रयोदश + मिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् भार्याभिः इति; (त्रयोदश-परिमिताः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• भार्याभिः: with wives
• भार्याभिः: Sahakari (Associate/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तव: your
• तव: Shashthi-Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• कार्यकृत्: task-performer
• कार्यकृत्: Pradhana (Predicate-noun/विधेय)
• Type: Noun
• Root: कार्य + कृ (धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कार्यं करोति इति)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa norm)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: In-text interlocutor (context-dependent)

Visual Art Cues

Scene: A majestic Rājasūya consecration scene: Marīci–Kaśyapa, best of Prajāpatis, stands as officiant/agent with thirteen wives, while the notion of gifting the three worlds is symbolized by three globes/realms offered at the altar.

Characters & Entities

• Rājasūya
• Marīci
• Kaśyapa
• Prajāpatis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the highest royal-sacrificial ideals are framed as requiring immense purity and cosmic-level generosity, embodied by exalted progenitors.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Kāśī-khaṇḍa’s broader glorification of dharma in Kāśī, rather than a pinpointed tirtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

Rājasūya dīkṣā and dakṣiṇā (sacrificial fee) are referenced—depicting an extreme ideal of giving (trailokya-dakṣiṇā).