Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 56

Devanagari script

जगाम कुंभसंभूत स त्वाष्ट्रोपीत्यमन्यत । अवश्यं स हि विश्वेशः सर्वेषां चिंतितप्रदः

Transliteration

jagāma kuṃbhasaṃbhūta sa tvāṣṭropītyamanyata | avaśyaṃ sa hi viśveśaḥ sarveṣāṃ ciṃtitapradaḥ

Translation

Kemudian resi yang lahir dari kendi itu pun berangkat; putera Tvaṣṭṛ berfikir: “Sesungguhnya Tuhan Viśveśvara pasti mengurniakan kepada semua bhakta pemenuhan apa yang lama mereka renungkan dan dambakan.”

Word by Word

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• कुम्भ-सम्भूत: the one born from the pot (Agastya)
• कुम्भ-सम्भूत: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक) + सम्भूत (कृदन्त; भू धातु)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st case), एकवचनम्; कृदन्त-विशेषणवत् (past passive participle sense: ‘born/produced’)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम् (pronoun)

• त्वाष्ट्रः: Tvaṣṭra’s (son/descendant); ‘Tvāṣṭra’
• त्वाष्ट्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• उपेत्य: having approached
• उपेत्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: उप-इ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• अमन्यत: thought
• अमन्यत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• अवश्यम्: surely, certainly
• अवश्यम्: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अवश्यम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverb)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• हि: indeed, for
• हि: Sambandha/Avadhāraṇa (सम्बन्ध/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/causal)

• विश्व-ईशः: Lord of the universe
• विश्व-ईशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘of the universe’ + ‘lord’)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः, षष्ठी (6th case), बहुवचनम्

• चिन्तित-प्रदः: giver of what is desired
• चिन्तित-प्रदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिन्तित (कृदन्त; चिन्त् धातु) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (‘desired/thought-of’ + ‘giver’)

Speaker

Tvaṣṭṛ’s son (tvāṣṭraḥ), within Skanda’s Kāśī narrative frame

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī Viśvanātha) in Kāśikā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages at Naimiṣāraṇya (typical frame; not explicit here)

Visual Art Cues

Scene: A pot-born sage (Kumbha-sambhūta) departs; Tvaṣṭṛ’s son stands in reverent reflection before the aura of Viśveśvara, realizing the Lord’s unfailing boon-giving nature.

Characters & Entities

• Agastya (Kumbhasambhūta)
• Viśveśvara (Śiva)
• Tvaṣṭṛ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Viśveśvara of Kāśī is portrayed as the unfailing fulfiller of sincere devotees’ inner aspirations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Varanasi), especially Viśveśvara (Viśvanātha) as the presiding deity of the sacred city.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; the verse emphasizes faith in Viśveśvara’s wish-fulfilling grace.