Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11
Devanagari script
वासुदेवांघ्रियुगले चेतोवृत्तिं निधाय सः । चकार राज्यं निर्द्वंद्वं विष्वगीति विवर्जितम्
Transliteration
vāsudevāṃghriyugale cetovṛttiṃ nidhāya saḥ | cakāra rājyaṃ nirdvaṃdvaṃ viṣvagīti vivarjitam
Translation
Dengan menambat gerak hati pada sepasang kaki suci Vāsudeva, baginda memerintah kerajaan tanpa pertikaian—bebas sengketa, tanpa perselisihan dan tanpa jerit permusuhan di segenap penjuru.
Word by Word
वासुदेवof Vāsudeva
वासुदेव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषसम्बन्धे (genitive relation) — समासपूर्वपद; एकवचन-षष्ठी (6th case, singular) (समासाङ्ग)
अङ्घ्रि-युगलेin the pair of feet
अङ्घ्रि-युगले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्घ्र्योः युगलम्)
चेतः-वृत्तिम्the mental activity
चेतः-वृत्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचेतस् (प्रातिपदिक) + वृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चेतसः वृत्तिः)
निधायhaving placed
निधाय:
Kriya-viseshana (Conjunctive participle/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootनि-धा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; उपसर्गः नि-; अर्थः ‘स्थापयित्वा/न्यस्य’ (having placed)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
चकारdid / performed
चकार:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
राज्यम्kingdom / rule
राज्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
निर्द्वन्द्वम्free from conflicts
निर्द्वन्द्वम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (राज्यम्)
विष्वगीतिम्worldly songs (singing everywhere)
विष्वगीतिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविष्वगीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (गीति = गीत/गान; विष्व- = सर्वत्र)
विवर्जितम्devoid of / free from
विवर्जितम्:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-वर्ज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (राज्यम्) — ‘वर्जितम्’ (devoid of)
Speaker
Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)
Characters & Entities
V
VāsudevaFAQs
When rulership is anchored in devotion—mind fixed on the Lord—society becomes harmonious and conflict diminishes.
No specific tirtha is named; the line emphasizes bhakti within the Kāśī Khaṇḍa narrative frame.
Implicit practice of smaraṇa/dhyāna: fixing the mind upon Vāsudeva’s feet.