Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

तावादायोड्डयांचक्रे श्येनो व्योमनि सत्वरम् । चिंतयद्भक्षणस्थानमन्यपक्षिविवर्जितम्

Transliteration

tāvādāyoḍḍayāṃcakre śyeno vyomani satvaram | ciṃtayadbhakṣaṇasthānamanyapakṣivivarjitam

Translation

Setelah menyambar kedua-duanya, helang itu segera terbang ke angkasa dengan pantas, sambil memikirkan tempat untuk makan yang bebas daripada burung-burung lain.

Word by Word

• तौ: those two (them)
• तौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; सर्वनाम

• आदाय: having taken
• आदाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): ‘having taken’

• उड्डयाम्: a flight / flying
• उड्डयाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत् + डि (धातु) → उड्डय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेष-नाम (flight)

• चक्रे: did/made
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

• श्येनः: the hawk
• श्येनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्येन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• व्योमनि: in the sky
• व्योमनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सत्वरम्: swiftly
• सत्वरम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: quickly/hastily)

• चिन्तयत्: thinking
• चिन्तयत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) → चिन्तयत् (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), विशेषणम् (श्येनः)

• भक्षणस्थानम्: a place for eating
• भक्षणस्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्षण (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भक्षणस्य स्थानम्)

• अन्यपक्षिविवर्जितम्: devoid of other birds
• अन्यपक्षिविवर्जितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + पक्षिन् (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (भक्षणस्थानम्); षष्ठी-तत्पुरुषसमासः: अन्यपक्षिभिः विवर्जितम् (devoid of other birds)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Purāṇic audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: The hawk ascends rapidly, clutching prey, scanning for a secluded perch; the sky is wide, other birds absent, height emphasizing danger and urgency.

Characters & Entities

• Śyena (hawk)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly beings act with calculation for gain; dharmic intelligence is to act with greater clarity and restraint amid such forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context belongs to Kāśī-khaṇḍa (the sacred geography of Kāśī), though this verse itself is not directly a tīrtha-māhātmya statement.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the hawk’s movement and intent.