Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

Devanagari script

पितृकुंडाच्छतंसाग्रं ध्रुवतीर्थाच्छतानि षट् । मानसाख्याच्च सरसो द्विशती सशतत्रया

Transliteration

pitṛkuṃḍācchataṃsāgraṃ dhruvatīrthācchatāni ṣaṭ | mānasākhyācca saraso dviśatī saśatatrayā

Translation

Dari Pitṛ-kuṇḍa datang rombongan sedikit melebihi seratus; dari Dhruva-tīrtha datang enam ratus; dan dari tasik bernama Mānasa datang dua ratus serta tambahan seratus lagi—demikianlah kumpulan besar tiba, tertarik oleh kesucian tīrtha-tīrtha Kāśī.

Word by Word

• पितृकुण्डात्: from the Pitṛ-kuṇḍa
• पितृकुण्डात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पितृकुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पितॄणां कुण्डम्)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (संख्यावाचक)

• साग्रम्: and a little more (over and above)
• साग्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: साग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (शतम् इत्यस्य)

• ध्रुवतीर्थात्: from Dhruva-tīrtha
• ध्रुवतीर्थात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ध्रुवतीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (ध्रुवं तीर्थम्)

• शतानि: hundreds
• शतानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (संख्यावाचक)

• षट्: six
• षट्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्राय संख्याशब्दः; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनार्थे (शतानि इत्यस्य विशेषणम्)

• मानसाख्यात्: from (the place) called Mānasā
• मानसाख्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मानसाख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (मानस इति आख्यं)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• सरसः: from the lake
• सरसः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (सरसः/सरसात् अर्थे वैदिक/छान्दस रूपम्)

• द्विशती: two hundred
• द्विशती: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विशती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे शते यस्याः)

• सशतत्रया: together with three hundred (i.e., plus three hundred)
• सशतत्रया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + शतत्रय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः/सह-समासः (शतत्रयेन सह)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pitṛ-kuṇḍa / Dhruva-tīrtha / Mānasa-saras (as a cluster feeding Kāśī-māhātmya)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (general frame)

Visual Art Cues

Scene: Processions of pilgrims arriving from multiple sacred ponds and lakes, carrying waterpots and staffs, converging toward Kāśī’s ghāṭs and the Viśvanātha precinct; banners naming Pitṛ-kuṇḍa, Dhruva-tīrtha, and Mānasa-saras.

Characters & Entities

• Pitṛkuṇḍa
• Dhruva-tīrtha
• Mānasa-sarovara
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrthas magnetize devotees; collective pilgrimage itself becomes a sign of faith and accumulated puṇya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pitṛkuṇḍa, Dhruva-tīrtha, and the Mānasa-named lake—tīrthas within the Kāśī sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the emphasis is on arriving from tīrthas as part of pilgrimage to Kāśīnātha.