Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

ततः पृथूदकात्कुंडात्पृथुना परिखानितात् । अयासिषुर्द्विजानां च शतान्येव त्रयोदश

tataḥ pṛthūdakātkuṃḍātpṛthunā parikhānitāt | ayāsiṣurdvijānāṃ ca śatānyeva trayodaśa

Kemudian, dari takungan bernama Pṛthūdaka—yang diparit dan digali oleh Raja Pṛthu—muncullah seribu tiga ratus kaum dvija, yakni yang “lahir dua kali”.

ततःthen/thereafter; from there
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — अपादान/क्रमसूचकः; ‘ततः’ = ‘तस्मात्’ (thereafter/from there)
पृथूदकात्from the Pṛthūdaka (abundant-water)
पृथूदकात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootपृथूदक (प्रातिपदिक; पृथु + उदक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (पृथु-उदकं यस्मिन्)
कुण्डात्from the pond
कुण्डात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
पृथुनाby/with Pṛthu
पृथुना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; साधन/करणभावः
परिखानितात्from the excavated (pond)
परिखानितात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeAdjective
Rootपरि-खन् (धातु) + नित (कृदन्त)
Formभूतकृत् (क्त/नित-प्रत्ययान्त) ‘परिखानित’ = excavated/dug around; नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन (कुण्डात् इत्यस्य विशेषणम्)
अयासिषुःthey went
अयासिषुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; धातुः—या (गत्यर्थः)
द्विजानाम्of the Brahmins (twice-born)
द्विजानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
and
:
None
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक-निपात/Conjunction)
शतानिhundreds
शतानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यावाचक-नाम
एवindeed/just
एव:
None
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण/Emphasis particle)
त्रयोदशthirteen
त्रयोदश:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयोदश (संख्याशब्द; प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचकः; (त्रयः + दश) द्विगु-समासः; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनरूपे ‘शतानि’ इत्यस्य विशेषणम्

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Pṛthūdaka Kuṇḍa

Type: kund

Scene: A sacred pond with stepped banks; King Pṛthu’s trenching/excavation implied; streams of brāhmaṇas emerge or assemble at the water’s edge, carrying kamaṇḍalus and Vedic implements, forming an orderly pilgrimage procession.

K
Kāśī
Ś
Śiva
P
Pṛthūdaka Kuṇḍa
P
Pṛthu
D
Dvijas

FAQs

Royal and sacred works—like creating tīrtha-kuṇḍas—become enduring supports for dharma and pilgrimage toward Śiva.

Pṛthūdaka Kuṇḍa, linked to King Pṛthu’s excavation, is highlighted as a notable sacred water-site.

None directly; kuṇḍa contexts typically imply snāna and worship, but the verse focuses on origin and numbers.