Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

अयमेव परोयोगस्त्विदमेव परं तपः । इदमेव परं ज्ञानं स्थाणुलिंगं यदर्च्यते

Transliteration

ayameva paroyogastvidameva paraṃ tapaḥ | idameva paraṃ jñānaṃ sthāṇuliṃgaṃ yadarcyate

Translation

Inilah yoga tertinggi; inilah tapa yang paling utama; inilah pengetahuan tertinggi—iaitu pemujaan liṅga Sthāṇu.

Word by Word

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (this)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (निश्चय-अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (only/indeed)

• परः: supreme
• परः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योगः: yoga
• योगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: and/but
• तु: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (विरोध/अन्वय-अव्यय)
• Form: अव्यय (but/and; connective)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (this)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• स्थाणुलिङ्गम्: the liṅga of Sthāṇu (Śiva)
• स्थाणुलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थाणु + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (स्थाणोः लिङ्गम्)

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• अर्च्यते: is worshipped
• अर्च्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī (Sthāṇu-liṅga worship ideal)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene ascetic-devotee performs liṅga-arcana; around him appear symbolic emblems of yoga (āsana, prāṇa), tapas (fire), and jñāna (scripture lamp), all converging into the liṅga’s still radiance.

Characters & Entities

• Śiva (Sthāṇu)
• Śivaliṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic synthesis: true yoga, austerity, and knowledge culminate in devoted worship of Śiva’s liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, within whose Māhātmya liṅga worship is elevated as the supreme spiritual discipline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arcana—worship of Sthāṇu’s liṅga (Śivaliṅga-pūjā).