Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

Devanagari script

तप एव परो धर्मस्तप एव परं वसु । तप एव परः कामो निर्वाणं तप एव हि

Transliteration

tapa eva paro dharmastapa eva paraṃ vasu | tapa eva paraḥ kāmo nirvāṇaṃ tapa eva hi

Translation

Tapa sahajalah dharma yang tertinggi; tapa sahajalah kekayaan yang utama. Tapa sahajalah keinginan yang tertinggi; sesungguhnya moksha dicapai hanya melalui tapa.

Word by Word

• तपः: tapas
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed, alone
• एव: Modifier (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis: only/indeed)

• परः: supreme
• परः: Modifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying धर्मः/कामः)

• धर्मः: dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तपः: tapas
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Modifier (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• परम्: supreme
• परम्: Modifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here: प्रथमा (predicate adjective with वसु)

• वसु: wealth, treasure
• वसु: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तपः: tapas
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Modifier (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• परः: supreme
• परः: Modifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying कामः)

• कामः: desire
• कामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निर्वाणम्: liberation, nirvana
• निर्वाणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तपः: tapas
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed
• एव: Modifier (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• हि: for, indeed
• हि: Modifier (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: for/indeed)

Speaker

Skanda (narrating; aphoristic teaching within the episode)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: a sage in Kāśī instructs disciples, with symbolic emblems of dharma (scripture), artha (treasure), kāma (flower), and mokṣa (flame/void) all converging into the ascetic’s tapas-fire.

Characters & Entities

• Tapas
• Nirvāṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas is portrayed as the central engine of dharma and the direct means toward liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is general in tone, embedded in Kāśī’s Vṛddhāditya narrative that frames tapas as especially potent in the kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is tapas itself—disciplined spiritual practice—rather than a specific charity or bathing rite.