Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

इत्थं विलप्य बहुशः स मुनिस्त्वगस्त्यस्तत्क्रौंचयुग्मवदहो अबलासहायः । मूर्च्छामवाप महतीं विरही वजल्पन्हाकाशिकाशि पुनरेहि च देहि दृष्टिम्

itthaṃ vilapya bahuśaḥ sa munistvagastyastatkrauṃcayugmavadaho abalāsahāyaḥ | mūrcchāmavāpa mahatīṃ virahī vajalpanhākāśikāśi punarehi ca dehi dṛṣṭim

Demikianlah dia meratap berkali-kali; resi Agastya—aduhai, bagaikan seekor daripada sepasang burung krauñca, kehilangan pendamping—ditimpa derita perpisahan lalu rebah dalam pengsan yang besar, sambil berseru: “Ha Kāśī, ha Kāśī—kembalilah lagi dan kurniakan kepadaku pandanganmu!”

इत्थम्thus
इत्थम्:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb) — 'thus'
विलप्यhaving lamented
विलप्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootविलप्य (कृदन्त; √लप् (धातु) उपसर्ग-वि; ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive) — 'having lamented'
बहुशःmany times
बहुशः:
Kala (Frequency/काल)
TypeIndeclinable
Rootबहुशः (अव्यय)
Formअव्यय; आवृत्तिवाचक (frequency adverb) — 'many times'
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विभेदार्थक-निपात
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन
तत्that
तत्:
Sambandha (Deictic)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विशेषण-रूपेण (that)
क्रौञ्चयुग्मवत्like a pair of krauñca birds
क्रौञ्चयुग्मवत्:
Sambandha (Simile/उपमा)
TypeAdjective
Rootक्रौञ्च-युग्म-वत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्-प्रयोगः; 'वत्' प्रत्ययान्त तुलनावाचक विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः: क्रौञ्चस्य युग्मम् + वत् = 'like a pair of krauñca birds'
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/खेदार्थक-निपात (exclamation)
अबलासहायःwith his (helpless) wife as companion
अबलासहायः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअबला-सहाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—अबलायाः सहायः (having the wife as companion)
मूर्च्छाम्fainting
मूर्च्छाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्च्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन
अवापattained
अवाप:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√आप् (धातु) उपसर्ग-अव
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमा-पुरुषः (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
महतīmgreat
महतīm:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (agreeing with मूर्च्छाम्)
विरहीbereft (in separation)
विरही:
Karta (Subject qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविरहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; 'separated, bereft'
वजल्पन्uttering (incoherently)
वजल्पन्:
Karta (Agent participle/कर्ता)
TypeVerb
Rootवजल्पत् (कृदन्त; √जल्प् (धातु) उपसर्ग-वि; शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचन; 'while babbling/uttering'
हाalas!
हा:
Sambandha (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्यय; शोक/आह्वानार्थक-निपात (lamenting interjection)
काशिO Kāśī
काशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकाशि (सम्बोधन; काशी-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; काशी-सम्बोधन
पुनःagain
पुनः:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक — 'again'
एहिcome
एहि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्
and
:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
देहिgive
देहि:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formलोट् (Imperative/लोट्), मध्यम-पुरुषः (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्
दृष्टिम्sight, vision
दृष्टिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन

Narrator (explicitly naming Agastya within the verse)

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and sages

Scene: Agastya, alone and overwhelmed, collapses in a swoon at the thought of leaving Kāśī; the scene overlays the image of a krauñca bird crying for its lost mate, while the sacred city shimmers in the distance like a receding vision.

A
Agastya
K
Kāśī
K
Krauñca-yugma (pair of krauñca birds)

FAQs

Love for a sacred place is portrayed as devotional longing; Kāśī is so holy that separation from it becomes a profound spiritual grief.

Kāśī/Vārāṇasī itself, as an object of darśana and devotion.

Darśana-longing is emphasized rather than a formal rite: the devotee prays to behold Kāśī again.