Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

त्वमन्नदस्त्वं किल जीवदाता त्वं ज्ञानदस्त्वं किल मोक्षदोपि । त्वमंत्यभूषां कुरुषे जनानां जटाकलापैरुरगेंद्रहारैः

Transliteration

tvamannadastvaṃ kila jīvadātā tvaṃ jñānadastvaṃ kila mokṣadopi | tvamaṃtyabhūṣāṃ kuruṣe janānāṃ jaṭākalāpairurageṃdrahāraiḥ

Translation

Engkaulah pemberi makanan; sesungguhnya Engkaulah pemberi kehidupan. Engkaulah pemberi ilmu; sesungguhnya Engkaulah juga pemberi moksha. Dengan jata (rambut gimbal) dan kalung Raja Ular, Engkau menjadi perhiasan terakhir bagi manusia.

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे (2nd person pronoun), एकवचन, प्रथमा (Nominative)

• अन्नदः: giver of food
• अन्नदः: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अन्न + द (दा धातु, दानार्थे) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘अन्नं ददाति’ इति—उपपद-तत्पुरुषसमास, कर्तरि कृदन्त (द-प्रत्यय)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• किल: indeed / as is said
• किल: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/प्रसिद्ध्यर्थे

• जीवदाता: giver of life
• जीवदाता: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: जीव + दाता (दा धातु, तृच्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; उपपद-तत्पुरुष (‘जीवं ददाति’), कर्तरि तृच् (दाता)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• ज्ञानदः: giver of knowledge
• ज्ञानदः: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान + द (दा धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; उपपद-तत्पुरुष (‘ज्ञानं ददाति’), कर्तरि कृदन्त

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• किल: indeed
• किल: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• मोक्षदः: giver of liberation
• मोक्षदः: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष + द (दा धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; उपपद-तत्पुरुष (‘मोक्षं ददाति’), कर्तरि कृदन्त

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-भावे

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• अन्त्यभूषाम्: the ultimate ornament
• अन्त्यभूषाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्त्य + भूषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (Accusative); कर्मधारय—‘अन्त्या भूषा’ (final/ultimate ornament)

• कुरुषे: you make / you become
• कुरुषे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• जनानाम्: of people
• जनानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी (Genitive)

• जटाकलापैः: with clusters of matted hair
• जटाकलापैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जटा + कलाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (Instrumental); षष्ठी-तत्पुरुष—‘जटानां कलापाः’

• उरगेन्द्रहारैः: with garlands of the serpent-king
• उरगेन्द्रहारैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उरग + इन्द्र + हार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (Instrumental); षष्ठी-तत्पुरुष—‘उरगेन्द्रस्य हाराः’ (serpent-king garlands)

Speaker

A devotee praising Śiva/Bhairava-like form (Shaiva attributes: jaṭā, nāga-hāra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Viśveśvara domain)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee in Kāśī offers a fervent stuti to Śiva: the Lord stands/appears with jaṭā-kalāpa, crescent and Gaṅgā implied in the locks, and a serpent-king garland; the city’s ghāṭs and temple spires form the backdrop.

Characters & Entities

• Mokṣa
• Jñāna
• Śiva (implied by jaṭā and nāga-hāra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord is the complete benefactor—from worldly sustenance to final liberation—making devotion a path of both welfare and mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly Kāśī as the mokṣa-field under Śiva’s grace, though the verse focuses on the deity’s universal gifts.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is theological praise (stuti) emphasizing the fruits of divine refuge.