Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 78

अलाभे दंतकाष्ठानां निषिद्धे वाथ वासरे । गंडूषा द्वादश ग्राह्या मुखस्य परिशुद्धये

alābhe daṃtakāṣṭhānāṃ niṣiddhe vātha vāsare | gaṃḍūṣā dvādaśa grāhyā mukhasya pariśuddhaye

Apabila kayu pembersih gigi (dantakāṣṭha) tidak diperoleh, atau pada hari yang dilarang menggunakannya, hendaklah dilakukan dua belas kali gaṇḍūṣa (berkumur/menahan air di mulut) demi penyucian mulut yang sempurna.

alābhein the absence (non-availability)
alābhe:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootalābha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
dantakāṣṭhānāmof tooth-sticks (chewing sticks)
dantakāṣṭhānām:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdanta (प्रातिपदिक) + kāṣṭha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); तत्पुरुष-समास (दन्तस्य काष्ठम्)
niṣiddhewhen (it is) forbidden
niṣiddhe:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootniṣiddha (कृदन्त; नि-√sidh/√sedh धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)
or
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: or)
athathen / also
atha:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक/प्रसङ्गसूचक-अव्यय (then/now)
vāsareon a day
vāsare:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvāsara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
gaṇḍūṣāḥmouthful rinses (gargles)
gaṇḍūṣāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootgaṇḍūṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
dvādaśatwelve
dvādaśa:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvādaśa (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या-शब्दः; बहुवचनार्थे विशेषण (numeral adjective: twelve)
grāhyāḥshould be taken
grāhyāḥ:
Vidhi (Injunctive predicate/विधेय)
TypeAdjective
Root√grah (धातु) + यत्/ण्यत् (कृदन्त; विधेय-भाव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विधिलिङ्गार्थक ‘ग्रहणीय’ (to be taken)
mukhasyaof the mouth
mukhasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
pariśuddhayefor purification
pariśuddhaye:
Sampradana (Purpose/Dative/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootpariśuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन (Singular)

Skanda

Scene: A dawn scene on a Kāśī ghat: a pilgrim facing the river performs repeated mouth-rinses from a small lotā, preparing for worship; nearby are simple toiletries and a prayer-bead strand.

G
Gaṇḍūṣa (mouth-rinse rite)

FAQs

When primary means are restricted, dharma provides a valid substitute—purity is maintained without violation.

The instruction is embedded in Kāśī Khaṇḍa’s sacred routine associated with life in Vārāṇasī.

Perform twelve gaṇḍūṣas (mouth-rinses/holds) when tooth-sticks are unavailable or forbidden by the calendar.