Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

दुकूलांचल संपर्कैर्मृदुलैर्मृदुपाणिना । पप्रच्छ तनयं माता वद रोदनकारणम् । विद्यमाने नरपतौ शिशो केनापमानितः

dukūlāṃcala saṃparkairmṛdulairmṛdupāṇinā | papraccha tanayaṃ mātā vada rodanakāraṇam | vidyamāne narapatau śiśo kenāpamānitaḥ

Dengan tangan yang lembut, menyentuhnya perlahan dengan hujung kain yang halus, si ibu bertanya kepada anaknya: “Katakan, apakah sebab tangisanmu? Ketika raja masih ada, siapakah yang menghina anak kecil ini?”

दुकूलाञ्चल(of) the hem of fine cloth
दुकूलाञ्चल:
Sambandha (Compound member)
TypeNoun
Rootदुकूल (प्रातिपदिक) + अञ्चल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष-पूर्वपद; ‘hem of a fine cloth’ (in compound with संपर्कैः)
संपर्कैःby touches
संपर्कैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसंपर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘by contacts/touches’
मृदुलैःsoft
मृदुलैः:
Karana (Instrument qualifier)
TypeAdjective
Rootमृदुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; qualifies संपर्कैः
मृदुपाणिनाwith a gentle hand
मृदुपाणिना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमृदु (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (मृदुः पाणिः यस्याः/यस्य) ‘with a gentle hand’
पप्रच्छasked
पप्रच्छ:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + पृच्छ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘asked’
तनयम्(her) son
तनयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
माताthe mother
माता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वदtell
वद:
Kriya (Imperative)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘tell/say’
रोदनकारणम्the reason for crying
रोदनकारणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरोदन (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रोदनस्य कारणम्) ‘cause of crying’
विद्यमानेwhile (he) is present
विद्यमाने:
Adhikarana (Locative absolute)
TypeVerb
Rootविद्यमान (प्रातिपदिक; √विद् सत्तायाम्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative absolute with नरपतौ
नरपतौwhen the king is (there)
नरपतौ:
Adhikarana (Locative absolute)
TypeNoun
Rootनरपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; with विद्यमाने (locative absolute)
शिशोःof the child
शिशोः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of the child’
केनby whom
केन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; interrogative ‘by whom/with what’
अपमानितःinsulted
अपमानितः:
Kriya (Predicate participle)
TypeVerb
Rootअप + मान् (धातु)
Formकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate of शिशुः (understood)

Skanda (narrating to Agastya, per Kāśīkhaṇḍa convention)

Scene: Sunīti, with a soft hand and the edge of her fine cloth, gently touches and steadies her son, asking the reason for his tears and who dared insult him despite the king’s presence.

D
Dhruva
S
Sunīti
K
King (nṛpa/narapati)

FAQs

Dharma begins with truthful inquiry—understanding the cause before reacting.

No tīrtha is singled out; this is a narrative passage within the Kāśīkhaṇḍa’s sacred setting.

None.