Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 18

Devanagari script

रात्र्यर्धं भज निद्रा त्वं रक्ष्यमाणो मयादितः । ततः प्रसुप्तं मां रक्ष शर्वर्यर्धं महामते

Transliteration

rātryardhaṃ bhaja nidrā tvaṃ rakṣyamāṇo mayāditaḥ | tataḥ prasuptaṃ māṃ rakṣa śarvaryardhaṃ mahāmate

Translation

“Tidurlah separuh malam; mula-mula aku akan melindungimu. Kemudian apabila aku tertidur, wahai yang maha bijaksana, lindungilah aku pada separuh malam yang tinggal.”

Word by Word

• रात्र्यर्धम्: half the night
• रात्र्यर्धम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘रात्रेः अर्धम्’

• भज: partake/enjoy
• भज: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्

• निद्राम्: sleep
• निद्राम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुषार्थे (2nd person pronoun), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• रक्ष्यमाणः: being protected
• रक्ष्यमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकालिक कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘being protected’

• मया: by me
• मया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथम-पुरुषार्थे (1st person pronoun), तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम्

• अदितः: here/thereupon (reading uncertain)
• अदितः: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अदितः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अर्थः ‘अत्र/इतः’ इति (here/from here) — पाठभेदसम्भवः

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्ययम् (then/thereafter)

• प्रसुप्तम्: asleep
• प्रसुप्तम्: Karman (कर्म)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्वप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘(me) fallen asleep’

• माम्: me
• माम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम्

• रक्ष: protect
• रक्ष: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्

• शर्वर्यर्धम्: (for) half the night
• शर्वर्यर्धम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शर्वरी (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘शर्वर्याः अर्धम्’

• महामते: O great-minded one
• महामते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महामति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन (vocative), एकवचनम्; कर्मधारयः: ‘महती मतिः यस्य’

Speaker

Bear (ṛkṣa) speaking to King Dharmagupta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-kṣetra (yātrā-mārga)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / inquirer

Visual Art Cues

Scene: Two beings agree to divide the night: one keeps watch while the other sleeps; the tree becomes a protective pillar, with the night split into calm and alert halves.

Characters & Entities

• Dharmagupta
• Bear (ṛkṣa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reciprocity and trust—sharing responsibility for protection—are practical expressions of dharma in times of danger.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu/Rāmeśvara remains the overarching sacred frame; this verse emphasizes conduct rather than naming a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

A night-vigil arrangement (guarding in turns) is described as a practical discipline, though not a formal ritual.