Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 90

Devanagari script

लक्ष्मीकांत हरे विष्णो वैकुंठ गरुडध्वज । मां रक्ष रक्षसाक्रांतं ग्राहाक्रांतं गजं यथा

Transliteration

lakṣmīkāṃta hare viṣṇo vaikuṃṭha garuḍadhvaja | māṃ rakṣa rakṣasākrāṃtaṃ grāhākrāṃtaṃ gajaṃ yathā

Translation

Wahai kekasih Lakṣmī, wahai Hari, wahai Viṣṇu—Tuan Vaikuṇṭha, yang panjinya Garuḍa—lindungilah aku yang dikuasai rākṣasa, sebagaimana dahulu Engkau melindungi gajah yang dicengkam buaya.

Word by Word

• लक्ष्मीकान्त: O beloved of Lakṣmī
• लक्ष्मीकान्त: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी + कान्त (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लक्ष्म्याः कान्तः)

• हरे: O Hari
• हरे: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचन

• विष्णो: O Viṣṇu
• विष्णो: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचन

• वैकुण्ठ: O Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठ: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचन; विष्णोः नाम

• गरुडध्वज: O one whose banner is Garuḍa
• गरुडध्वज: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: गरुड + ध्वज (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गरुडः ध्वजः यस्य) रूढ्या

• माम्: me
• माम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• रक्ष: protect
• रक्ष: सम्बोधन-क्रिया (Addressed action)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• रक्षसा: by a demon
• रक्षसा: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया, एकवचन

• आक्रान्तम्: overpowered
• आक्रान्तम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Verb
• Root: क्रम् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP/क्त) ‘आक्रान्त’; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (माम्)

• ग्राह: by a crocodile
• ग्राह: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्राह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (समासपूर्वपद-भावे), एकवचन; ‘ग्राहेण’ अर्थे समासे पूर्वपद

• आक्रान्तम्: seized/overpowered
• आक्रान्तम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Verb
• Root: क्रम् (धातु) + आ- (उपसर्ग)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP/क्त) ‘आक्रान्त’; पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (गजम्)

• गजम्: elephant
• गजम्: उपमान-कर्म (Object of comparison)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन

• यथा: as/like
• यथा: उपमान-सम्बन्ध (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)

Speaker

Gālava (prayer, deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setukṣetra (Setubandha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Split-vision devotional analogy: foreground—Gālava seized by rākṣasa; background/upper vignette—Gajendra in lotus-filled lake, crocodile gripping his leg, Vishnu descending on Garuḍa with chakra raised.

Characters & Entities

• Lakṣmī
• Hari
• Viṣṇu
• Vaikuṇṭha
• Garuḍa
• Gajendra
• Grāha
• Rākṣasa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering the Lord’s past acts of protection strengthens faith and invokes the same saving grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setukṣetra, framed as a place where Viṣṇu’s protective power is experientially affirmed.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse models smaraṇa (remembrance) and nāma-stuti (praise) as devotional practice.