Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 40

Devanagari script

तत्प्रभामंडलैर्देवी राजानं विगतांबरम् । दृष्ट्वा निवृत्तसमया तत्क्षणादेव निर्ययौ

Transliteration

tatprabhāmaṃḍalairdevī rājānaṃ vigatāṃbaram | dṛṣṭvā nivṛttasamayā tatkṣaṇādeva niryayau

Translation

Dengan lingkaran cahaya itu, Dewi melihat raja tanpa sehelai pakaian. Maka ketentuan waktunya pun terlanggar, lalu pada saat itu juga baginda perempuan itu berangkat pergi.

Word by Word

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (Genitive: 'of that')

• प्रभा: radiance
• प्रभा: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुष-समासे पूर्वपद-प्रातिपदिक; (light, as compound member)

• मण्डलैः: by circles, halos
• मण्डलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; (Instrumental plural)

• तत्प्रभामण्डलैः: by the circles of that radiance
• तत्प्रभामण्डलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + प्रभा (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य प्रभायाः मण्डलैः); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; (by the circles of its radiance)

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (Nominative singular)

• राजानम्: the king
• राजानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (Accusative singular)

• विगत: deprived of, gone
• विगत: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) समासे पूर्वपद; (gone away)

• अम्बरम्: garment
• अम्बरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (garment/cloth)

• विगताम्बरम्: without garments, unclothed
• विगताम्बरम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विगत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नञ्-रहित-तत्पुरुषसदृशः (विगतं अम्बरं यस्य); बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत्; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (राजानम् विशेषयति); (clothes-gone, unclothed)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund); (having seen)

• निवृत्ता: having turned back
• निवृत्ता: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (returned/ceased)

• समया: time, occasion
• समया: Karta (in compound sense)
• Type: Noun
• Root: समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (time/occasion)

• निवृत्तसमया: whose time had ended
• निवृत्तसमया: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निवृत्ता (कृदन्त) + समय (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (निवृत्तः समयः यस्याः सा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (देवी विशेषयति); (whose time/turn had ended)

• तत्क्षणात्: from that moment
• तत्क्षणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषसदृशः; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; (Ablative singular: 'from that very moment')

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• निर्ययौ: went out, departed
• निर्ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर् + या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; (she went out)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setukṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: A radiant halo of lightning reveals the king unclothed; the goddess (Urvāśī-like figure) averts her gaze, turns away, and vanishes instantly, leaving a charged emptiness.

Characters & Entities

• Urvaśī
• Purūravas
• Gandharvas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma often hinges on niyama (stipulated boundaries); violating conditions, even unintentionally, can dissolve fragile worldly attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.