Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 92

Devanagari script

क्षेत्रश्राद्धादिकं चापि तत्तीरे कुरु भूपते । एवं कृते त्वया राजन्नलक्ष्मीः क्लेशकारिणी

Transliteration

kṣetraśrāddhādikaṃ cāpi tattīre kuru bhūpate | evaṃ kṛte tvayā rājannalakṣmīḥ kleśakāriṇī

Translation

Wahai bhūpati, lakukan juga kṣetra-śrāddha dan upacara-upacara lain di tebing itu. Apabila tuanku berbuat demikian, wahai raja, maka Alakṣmī—pembawa kesusahan—akan tersingkir.

Word by Word

• क्षेत्रश्राद्धादिकम्: field-śrāddha and the like
• क्षेत्रश्राद्धादिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्रश्राद्ध (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + क (प्रातिपदिक-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘क्षेत्र-श्राद्ध’ (षष्ठी/तत्पुरुष) + ‘आदि’ समाहारः

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (also)

• तत्: on that
• तत्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः; ‘तीरे’ इत्यस्य विशेषणम्

• तीरे: on the bank/shore
• तीरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• कुरु: do/perform
• कुरु: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• भूपते: O king
• भूपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम्

• कृते: when (it is) done
• कृते: Adhikarana (Locative absolute/सति-सप्तमी)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘कृते (सति)’ लोकेटिव्-अब्सोल्यूट्

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण/कर्तृ), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• अलक्ष्मीः: misfortune
• अलक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• क्लेशकारिणी: causing distress
• क्लेशकारिणी: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक) + कारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (‘क्लेशं करोति’); ‘अलक्ष्मीः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Sage/teacher addressing the king (exact name not explicit in this snippet; likely the muni guiding the king in this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṅgalā-tīrtha (bank specified)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: King (bhūpati/bhūpāla)

Visual Art Cues

Scene: A sage instructs the king on the riverbank: pointing to the exact spot for kṣetra-śrāddha; the king listens with folded hands; behind them the tīrtha water glows, symbolically pushing away a dark ‘alakṣmī’ cloud.

Characters & Entities

• King (Bhūpati/Rājan)
• Kṣetra-śrāddha
• Alakṣmī (misfortune)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual duty at a tīrtha—especially ancestral rites—serves as a dharmic remedy against suffering and ill-fortune.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The bank of the Maṅgalā tīrtha in the Setu region (as per the surrounding verses).

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform kṣetra-śrāddha and allied rites on the tīrtha’s shore to dispel alakṣmī (inauspiciousness).